Showing posts with label araştırma. Show all posts
Showing posts with label araştırma. Show all posts

1/11/2014

Arılar Neden Ortadan Kayboluyor?



Albert Einstein “Eğer arılar yeryüzünden kaybolursa insanın sadece 4 yıl ömrü kalır, arı olmazsa döllenme, bitki, hayvan ve insan olmaz” demiş... Çünkü arılar taşıdıkları polenlerle binlerce farklı bitki türünün döllenmesini ve üremesini sağlamakla kalmıyor, diğer canlıların da dünyadaki varlığını garantiliyor.

Doğadaki birçok canlının, birbirine dayanan, içten bağlı hayat formlarının temsil edildiği ekosistemler kapsamında birbirine bağımlı olarak kurulan bir dengede yaşamlarını sürdürdüğünü biliyoruz. Ancak genetiği değiştirilmiş tohumlar ve sınır tanımadan uygulanan tarım ilaçları yüzünden günümüz çevre koşullarında zarar gören diğer canlılar gibi arılar gün  geçtikçe ortadan kaybolmaya devam ediyor. Ve bu durumun devam etmesi, düşündüğümüzden çok daha kritik sonuçlar yaratabilir!

Genetik zenginliğimizin vazgeçilmez bir unsuru olan arıların dünyanın farklı noktalarında hızla yok olmaya devam etmesinin büyük endişe yaratmasının bir sebebi var. Bu olayın arkasındaki nedeni araştırma yolunda farklı bulgularla karşılaşan bilim insanları, bugüne kadar farklı açıklamalarla arıların neden yok olmaya devam ettiklerine ışık tutmaya çalıştılar. Ancak bugüne kadar ortaya atılmış tarım ilaçlarından elektromagnetik frekanslara, böceklerden GDO’lu tohumlara kadar herbirinin doğru olma olasılığı yüksek çevresel faktörlerin, arıların kayboluşu arkasındaki nedeni tam olarak açıklamaya yettiği söylenemez.

Tabii bilimsel araştırmalar, dünyadaki tüm canlıları yakından ilgilendiren bu sorunun esas kaynağına tam anlamıyla bir açıklama getirene kadar devam ediyor. Bu doğrultuda ilk kez ortaya atılmış bir neden olarak, pestisitler, yani böcek zehiri ile bulanmış farklı çiçek polenlerinin çapraz bulaşmaya maruz kalması, toplu arı ölümlerinin arkasınaki sırrı çözme yolunda büyük bir buluş olarak kabul ediliyor. Son 6 yılda, değeri 2 milyar doları bulan 10 milyon arı kovanının ortadan kalkmasını açıklayan, İngilizce’de Colony Collapse Disorder (CCD) şeklinde geçen Koloni Çöküş Sendromu (KÇS), arıların farklı çiçeklerden topladığı pestisitler ve mantar öldürücü fungusitler ile kirlenen polenlerin, arılar tarafından kovanlarına getirilmesi ile tüm arı kovanını bir anda yok etmesini anlatıyor.

Bu alanda yapılan bilimsel çalışmalar kapsamında, dışardan topladıkları kızılcık ve karpuz bitkilerinin polenlerini sağlıklı arılara veren araştırmacılar, kısa sürede bu arıların KÇS’ye neden olan parazitlere karşı koyma güçlerinda gayet hızlı bir düşüş yaşandığını bildiriyor. Bu çalışmada kullanılan polenlerin, 21 tane farklı kimyasal içeren 9 ayrı pestisit ve fungusit ile bulanmış olması, bu polenlerle beslenen arıların, beslenmeyen arılara göre KÇS’ye neden olan parazitlerden hastalanma ihtimalini üç kat daha fazla arttırıyor.

Bu çalışmadan elde edilecek birkaç sonuç var. Birincisi, toplu arı ölümlerine neden olan KÇS’nin oluşmasında fungusitlerin önceden düşünüldüğünden çok daha büyük bir rol oynadığı. Arıların sonunu getirecek olan KÇS, sadece pestisitler yüzünden değil, birçok zararlı kimyasalın biraraya gelmesinden meydana geliyor. Tabii herşey burda bitmiyor. Dünyadaki varlığımızın devamlılığında büyük önem taşıyan arıların hayatta kalabilmesi için, tarım alanlarında kullanılan kimyasalların türlerinin ve nasıl uygulandıklarının kontrol altına alınması gerekiyor.

Çözüm ne kadar basit gözükse de, bitkilere sıkılan kimyasallar siz şu an bu yazıyı okuyorken arıları öldürmeye, sonumuzu getirmeye devam ediyor! Ve kullanılan kimyasalların çeşidi arttıkça, detaylar gittikçe daha karışık bir hal alıyor. Bu yolda hangi kimyasalların nereye, nasıl, ne kadar, hangi sıklıklarda uygulanabileceği henüz tam anlamı ile kesinlik kazanmış değil. Ancak, bitkilerin yetişmesine yardımcı olurken aynı anda arılara zarar vermemek için, bu sorulara, bilimsel verilere dayanan, güvenilir cevapların kısa sürede bulunması büyük önem taşıyor.

Parçası olduğumuz ekosistemle aramızda sağlam bir denge oluşturmamız, geleceğimizin devamlılığı açısından kritik önem taşıyor. Her ne kadar ülke ekonomilerinin büyümesinde rol oynayan tüketim alışkanlıkları sürekli bir şekilde ele alınsa da, bazen içinde bulunduğumuz durumun ciddiyetinin anlamak için biraz dışardan bakmaya çalışmak ve artık çok da uzakta olmayan geleceğimiz üzerindeki tehlikeleri azaltmak için bireysel hayatlarımızda bazı değişiklikler yapmak şart!

Değişiklikler derken sürdürülebilir bir dünya yaratma yolunda atılacak basit ama etkili adımlardan bahsediyorum. Bilim insaları bir yandan arıların hangi şartlar altında varolabileceklerini belirleyen araştırmalara devam ederken, dünya üzerindeki canlı hayatını koruyan bu çalışkan savaşçıların devamlılığını garantilemek bizim elimizde! Arıların ve dolayısı ile biz de dahil olmak üzere dünya üzerindeki tüm canlıların devamlılığı için, organik ve çevreye duyarlı bir şekilde yetiştirilen ürünlere yönelebilir, çevremizde bu konuda duyarlılık yaratacak girişimlerde bulunabiliriz.

Einstein’a geri dönecek olursak... “İki şey sonsuzdur, evren ve insanların aptallığı, ve evrenden henüz tam emin değilim”.


Çise Ünlüer (12 Ocak 2014)
ciseunluer@gmail.com

12/13/2013

Sosyal Medya İle Dünyayı Kurtarın



Nerdeyse dünyadaki varlığımızın iyi bir kanıtı haline gelmiş olan sosyal medya kullanımı, artık sadece gençler arasında değil, yetişkinler tarafından da tercih gören bir haberleşme kaynağı olarak günlük hayatlarımızda yerini almış durumda. Teknoloji geliştikçe herkesin elinde bir akıllı telefon, hatta bununla sınırlı kalmayıp en yeni programlarla donanmış laptoplar ve tabletler  görmek normal. Bu noktada kendimize sormamız gereken bir soru: Çoğumuz için artık bir aktivite değil, bir yaşam tarzı halini alan sosyal medyayı ne kadar iyi kullanıyoruz?

Her ne kadar bazen unutsak da, sosyal medya kullanımı, sadece kendi özel hayatımızın başkaları için genellikle önemsiz detaylarını tüm dünyayla paylaşmakla sınırlı değil. Bugün birçoğumuzun kullandığı ve gün geçtikçe artan kullanıcı sayısı ile etki alanı genişleyen Facebook veya Twitter gibi sosyal platformlar, kendimizin reklamını yapmaktan çok daha geniş bir kullanım alanı sunuyor. Gelin yakından bakalım...

Konu ne olursa olsun, hepimizin, yakın çevremizin ve hatta dünyanın geri kalanının yararına olacağına inandığı girişimler var. Modern hayatın vazgeçilmez unsuru sosyal medyanın en büyük getirilerinden biri, tutkulu olduğumuz konularda aktif olan gruplarla tanışmak, benzer veya farklı görüşteki insanlarla fikir alışverişinde bulunarak vizyonumuzu genişletmek, ve ilgilendiğmiz konularda yapılan çalışmalardan haberdar olarak dünyanın gelişimine nasıl katkı koyabileceğimizin yollarını araştırmak. İlgilendiğiniz alan ister insan veya hayvan hakları, ister sürdürülebilir girişimler, ister sağlık alanındaki son gelişmeler olsun, gerçekliğine ve doğruluğuna inandığınız girişimleri çevrenizdeki tüm insanların ulaşabileceği, sizinle benzer konulara ilgi duyma ihtimali olan tanımadığınız insanların da haber alabileceği bir platformda aktif olmanın zamanı geldi!

Eğer hala sosyal medyanın sunduğu geniş kullanım alanlarının farkında değilseniz, biraz zaman ayırıp yardım kuruluşları ve benzeri gönüllü grupların internetteki platformlar aracılığı ile seslerini dünyanın dört bir yanına nasıl duyurduklarını öğrenin. Bu süreçte, sosyal medyanın bugüne kadar hayatımızda önemli yer kaplayan, ancak sadece kar amaçlı yürütüldüğünden her zaman gerçekleri yansıtmayan normal medyadan farklı olduğunu kavrayın. Kar amaçlı olmayan yardım kuruluşlarının sosyal medya platformlarında tutunabilmesi ve gerçek anlamda sesini duyurabilmesi için en önemli unsurun halkın desteği olduğunu unutmadan, yararına inandığınız konularda bu kuruluşlara paylaşım ve yorumlarınızla destek olun.

Sosyal medya üzerinden edindiğiniz çevrenizin internette paylaştığı konuları okuyup görüş belirterek de bu girişimlere destek olmak mümkün. Çünkü Facebook ve benzeri platformlarda diğerlerine göre daha fazla yorum alan paylaşımlar, daha üst sıralarda görüntülendiğinden çok daha fazla insana ulaşabiliyor. Günün sonunda sosyal medya kullanımının esas amacı, mümkün olan en fazla sayıda insana ulaşarak kesintisiz fikir akışını sağlamak olduğundan, hepimizin paylaşım ve yorumlarıyla katkı koyması, bu bilgi zincirinin devamı açısından kritik bir rol oynuyor. Çevre ve benzeri konularda duyarlı insanların hem gerçek hayatta hem sosyal platformlarda bir araya gelmesiyle oluşturacakları destek ağları sayesinde bu alanda çalışmalar yapan çoğu gönüllü kuruluşlar tüm dünyaya sesini duyurabilir, tek amacı güç ve kar olan şirketler karşısında biraz da olsa ayakta durabilir.

İlgilendiğiniz alanlarda internette küçük bir araştırma yaptığınızda karşınıza çıkacak ve paylaşmaya değer bulduğunuz fotoğraf, video, veya yazıları çevrenizde bu bilgiden yararlanacak olanlarla paylaşmaktan çekinmeyin. Tabii sosyal medyanın çevre ve benzeri kaynakların korunması gibi amaçlarda kullanılması konusunuda düşündüren noktalar da yok değil. Öncelikle, bu platformlarda paylaşılan her bilgi yüzde yüz doğru olmayabilir. Bir de evinde oturduğu yerden Facebook veya Twitter sayfasında beliren haberleri “like” tuşuna basarak beğenerek veya kendi sayfasında paylaşarak dünya için gerekeni yaptığını düşünenler olabilir. Oysa bu “like”, daha sonra gerçek hayatta bir girişimde bulunulacağını garantilemediği gibi, sadece bilgisayar karşısında ne kadar vakit geçirdiğinizin bir kanıtı olarak orda durur. Bu paylaşımlar her ne kadar güzel olsa da, dünya üzerinde neden olduğumuz tahribatın etkilerinin biraz olsun azaltılması için ne yazık ki yeterli değil.

Bu noktada, sanal ortamdaki girişimlerimizin, esas büyük etkiyi yaratabilecekleri gerçek hayata yansıtılması gerekiyor. İşe en başta yakın çevrenizi bilgilendirerek başlayabilirsiniz. Örneğin çalışma yerinizdeki kahve araları sohbetlerini, sizin için önemli olan girişimlerinizden kısaca bahsederek zenginleştirebilir, benzer alanlarla ilgilenen arkadaşlarınızı bu konularda bilgilendirebilir, size katılmalarını önerebilirsiniz. Aile bireylerinize o gün gözünüze çarpan haberlerden bahsedebilir, birlikte katılacağınız doğa aktiviteleri ayarlayarak hem sevdiklerinizle güzel vakit geçirir, hem de çevrenin korunmasında büyük rol oynayabilirsiniz.

Dünya için yapacak o kadar çok şey var ki, yeter ki insan neyin önemli olup olmadığının farkına varsın...


Çise Ünlüer (15 Aralık 2013)

ciseunluer@gmail.com

6/22/2013

Pozitif Su ve Barışçıl Güneş



Özellikle son yıllardaki kontrolsüz kullanım sonucu neredeyse son damlasına kadar tükettiğimiz doğal kaynaklarımız azaldıkça, geleceğe aydınlıkla bakabilme seçeneğimiz de gittikçe ortadan kalkıyor. Yakın zamanda eksikliğini yaşayacağımız tartışmasız en önemli kaynak: su. Dünyanın birçok yeri gibi su sıkıntısı yaşayan Hindistan’ın Teknoloji Enstitüsü’nde görev yapan araştırmacılar, bu soruna bir nevi çözüm olabilecek bir buluşa imza attı. Gümüş nano parçalarının bir araya gelmesi ile oluşturdukları alüminyum alaşımlı filtrenin, Hindistan dahil olmak üzere dünyanın her noktasında içilebilir düzeyde temiz su elde etmek için kullanılabilmesi bekleniyor.

Su ile temas boyunca nano parçacıkların oksidize olmasıyla meydana gelen iyonlar, suda bulunan türlü virüs ve bakterileri ortadan kaldırırken, kurşun ve arsenik de dahil olmak üzere farklı kimyasalları nötrleştirebiliyor. İki dolar gibi düşük bir maliyete sunulan 120 gram ağırlığındaki bu filtre, bir aileye bir yıl boyunca tasarımcısı tarafından “positif su” olarak tanımlanan temiz içme suyu sunabiliyor. Esas olarak yoğun nüfuslu ülkeler için tasarlanan ürünün içerdiği nano parçacıkların üretiminde 1 litre su kullanılırken, her bir üründen 500 litre temiz su elde edilebiliyor.

Gelelim dünyadaki yenilenebilir enerji haberlerine. Bugün konumuz, çevre ve sağlığımızı olumsuz etkileyen kömür ve petrol gibi fosil yakıtların gayet kısa  ömürlü olduklarının kabüllenilmesiyle gittikçe artan bir ilgi gören yenilenebilir enerji türleri arasında en güçlü kaynak olan güneş. Diğer yenilenebilir enerji türleri gibi güneş enerjisi, zararlı gaz salınımlarını ortadan kaldırması ve küresel ısınmanın yavaşlatılmasına aktif olarak katkıda bulunmasını yanında, uygun olan her çatıya ve zemine kurulabildiği için büyük rağbet görüyor. Bugüne kadar hep Avrupa Birliği (AB) ülkelerinin güneş enerjisi kullanımında lider pozisyonda olmasına alıştık. Ancak tüm dünyaya sağladığı üretim hizmetleri ile ekonomisi gittikçe büyüyen Çin başta olmak üzere farklı Asya ülkelerinin yenilenebilir enerji alanındaki girişimleri de göz ardı edilecek cinsten değil.

Avrupa geneline kısaca bakacak olursak, Almanya, ülke genelinde evlerin damlarına kurulan 8 GW kapasitedeki güneş panelleri ile dünyada güneş enerjisinde lider pozisyonunda. Avrupa Güneş Pili (Fotovoltaik) Sanayi Birliği (EPIA)’nin verilerine göre 2012 yılında 70 GW miktarında sağlanan güneş kaynaklı enerjinin 12 GW’si son yıl kurulan güneş enerjisi sistemlerinden elde edildi. Bu girişimle rüzgar ve doğal gaz gibi kaynaklardan üretilen enerji miktarını geçen güneş kaynaklı enerji miktarının, 2013 yılında kurulacak ve 28-47 GW arası enerji üretme kapasitesindeki yeni güneş enerjisi santralleri ile daha da artması bekleniyor.

Öte yandan bu alanda çok da geri kalmayan Çin ve geçen yıla oranla beş katına çıkan güneş enerjisi üretimi ile Hindistan gibi Asya ülkeleri, gittikçe artan güneş enerjisi kullanımı ile geleceğin yenilenebilir enerjide olduğunu onaylıyor. Artan rağbette  gittikçe düşen maliyetlerin rolü büyük. Örneğin, hiçbir zaman çok da güneş almayan Almanya’da 1990’ların başlarında 1 Euro’ya mal olan 1 kW’lık güneş enerjisi, bugün 10 cent’den de daha düşük miktarlara elde ediliyor. Düşük maliyetlerle doğru orantılı olarak dünyadaki toplam güneş enerjisi panellerinin, zamanla geliştirilen ileri üretim teknikleri ve verimli teknolojiler sayesinde 2015 yılına kadar bugünkü sayısının iki katına çıkması bekleniyor.

Artan güneş talebinde büyük rol oynayan ülkelerden bir diğeri Türkiye. Her ne kadar ülkede baş gösteren düzensizlik ve karmaşık bürokrasi yatırımcıları zorlasa da, Türkiye avantajlı coğrafi konumu sayesinde verimli güneş enerjisi kaynaklarına sahip. Gereken yasal düzenlemelerin yapılması ve bu alandaki belirsizliklerin ortadan kaldırılması ile Konya’da kurulan ilk büyük Güneş Enerjisi Santrali (GES) gibi benzeri yatırımların sayısının artması kaçınılmaz. Öngörülen büyüme oranı gerçekleşirse, güneş enerjisinin binlerce insana iş fırsatları yaratacağı ve bu kaynaktan yararlanmayı bilen ülkelerin ekonomilerine büyük katkı koyacağına kesin gözle bakılıyor.

Bu alanda yatırım yapmak isteyenler birçok farklı nedenden avantajlı konumda. İlk olarak, güneş kaynaklı kendi elektriğini üreten işletmeler, bu süreç boyunca piyasadaki elektrik fiyat artışından etkilenmeyecek. Kullanıldıkları süre boyunca duman veya ses gibi kirliliklere neden olmayan ve kurulduktan sonra da nerdeyse hiç bakım istemeyen fotovoltaik paneller, yağmur suyu ile bile temizlenecek kadar pratik ve sorunsuz bir kullanım sunuyor. Bugün bilinen diğer enerji üretim sistemlerine göre çok daha hızlı bir şekilde kurulmalarının yanında, avaraj 30 senelik kullanım ömrü sunan paneller, kullanım sonrası parçacıklarına ayrılarak geri dönüşümlü bir şekilde yeni panellerin üretiminde de kullanılabildiklerinden gayet çevre dostu. Üstelik bu kaynaktan yararlanan çalışma yerleri, yenilenebilir enerji kaynaklarını tercih ederek kullanmadıkları karbon salım haklarını sertifikalandırarak hava yolları gibi karbon kredisi almak isteyecek olan türlü şirketlere satabilecek, ve bu şekikde de ayrı bir gelir elde edebilecek.

Güneş enerjisinin tüm bunların üstünde gelen en önemli özelliğini unutmamak gerek... Yıllardır birçok masum insanın sonunu getiren petrol, doğal gaz, kömür, ve nükleer enerji kaynaklarından farklı olarak güneş enerjisi, tamamı ile barışçıl!


Çise Ünlüer (23 Haziran 2013)
ciseunluer@gmail.com

4/18/2013

Yiyeceklerle Gelen Sağlık




Bugün sağlıklı olduğunu düşündüşünüz birçok gıdanın aslında vücudunuzda tahribata neden olabileceği hiç aklınıza geldi mi? Hatta yediklerinizle düşünce gücünüz arasında bir bağlantı olabileceği? Suçlu madde yüksek fruktoz içeren mısır şurubu! Bu alanda yapılan bir araştırma kapsamında, uzun süreli mısır şurubu içeren gıdalarla beslenen insanların beyin fonksiyonlarıda gerileme, yeni bilgi öğrenimi ve eski bilgileri hatırlamada ise yavaşlama tespit edildi. Bu bulgular ışığında Journal of Physiology dergisi, obezite ve diyabete de neden olan mısır şurubunun beyin tahribatına da sebebiyet verdiğini belirtti.

Peki mısır şurubu hangi ürünlerde bulunuyor? Bebek mamalarından gazlı içeceklere, meyve sularından salata soslarına, cipslerden ketçaplara, hatta hazır yulaf ezmelerine kadar uzanan mısır şurubunun yaygın bir kullanım alanı bulunuyor. İşin bir diğer kötü yanı mısır şuruplarına karışan civa! Bu durumda atılacak ilk adım mısır şurubundan uzak durmak ve mümkün oldukça organik ürünlere yönelmek. Çünkü sertifikalı organik ürünlerde mısır şurubu ve benzeri gıda katkıları bulunmuyor. Eğer organik ürünlere erişemiyorsanız, markette dolaşırken almak istediğiniz gıdaların etiketlerini okuyarak vücudunuza hangi maddelerin girip girmeyeceğini kendi kontrolünüz altına alabilirsiniz.

Mısır şurubu içeren gıdaların başında gelen abur cuburların moralinizi gerçekte nasıl etkilediğini düşündünüz mü? Televizyonda çeşitli nedenlerden dolayı canı sıkılan genç kocaman bir paket cipsin dibini bulana kadar yiyor, morali bozulan kız teselliyi büyük bir dondurma kasesinde arıyor. Oysa her kötü hissetiğimiz anda elimizin şekerle yüklü yiyecekler ve türlü abur cubura gitmesi aslında kendimizi iyi hissetmemize ne kadar yardımcı oluyor? Public Health Nutrition tarafından yayınlanan bir araştırma, fast food dahil olmak üzere tüm abur cubur yiyeceklerin üzüntüyü azaltmak yerine depresyonu tetiklediğini gösteriyor. Bunun en iyi kanıtı, sağlıklı beslenen insanların abur cuburu tercih edenlere göre depreseyona girme olasılıklarının çok daha düşük olması!

Gelin biraz da yiyeceklerin bize nasıl yardımcı olacağına değinelim. Yaşımız kaç olursa olsun, hepimiz ara sıra istenmeyen zorluklar yaratan unutkanlıklar yaşıyoruz. Unutkanlığın gittikçe daha kalıcı bir hal aldığını farkediyorsanız, hayatınızda birkaç değişiklik yapmanın zamanı gelmiş demektir. İşe yeme alışkanlıklarınızdan başlayacak olursanız hafızanızı geliştirmenize yardımcı olacak yiyecekleri bilmekte yarar var.

Bunların en başında somon, ton, uskumru, hamsi ve sardunyada gibi omega 3 zengini balık geliyor. Balıklar sadece hafızanızı güçlendirmekle kalmaz, depresyonla savaşmanıza yardımcı olur, ve kalp sağlığınız ve beyin hücrelerinizin gelişmesinde büyük rol oynar. Balık alırken dikkat etmeniz gereken esas nokta çiftlikten gelmemesi ve doğru şartlarda avlanılmış olması. E vitamini, folik asit, ve omega 3 açısından zengin kuruyemişleri de her gün biraz tüketerek zihinsel enerjinizi yüksek tutabilirsiniz. Tabii bir de ilerleyen yaştan ortaya çıkan hafıza kaybı var. Böyle durumlarda antokiyan ve kuersetin içeren yaban mersini, ahududu, elma ve siyah üzüm gibi meyvelere yönelebilirsiniz. Sebzelerden ise brokoli, lahana, karnıbahar, ve marul gibi yeşil yapraklı sebzelerin unutkanlığı önleyebilecek kapasitede vitaminlerle donatıldığını unutmayın!

Depresyon halinde elinizi uzattığınız çukulatalar arasından yapacağınız doğru seçimle kilo almayı bırakın fazla birkaç kilodan kurtulabileceğinizi biliyor muydunuz? Ama işin sırrı gerçekten “doğru” çukulatayı tüketmekte yatıyor. Markette görüp de diğerlerine göre daha acı olan tadından dolayı çoğu zaman yüz çevirdiğiniz siyah (bitter) çukulata, baskın lezzet ve içerdiği kokoa yağından kaynaklanan iştah kesici ve tok hissettirici özelliğinden dolayı kilo vermenize yardımcı olabilir. Nasıl mı?

Nutrition and Diabetes dergisinde yayınlanan bir araştırma kapsamında bir gurup katılımcıya siyah ve sütlü çikolata verilerek her saat başı açlık dereceleri monitör edildi. Çalışma boyunca siyah çikolata tüketenler sütlü çukulata yeyenlerden daha tok hissettiklerini ve tatlı şeylere ihtiyaç hissetmediklerini belirtti. Araştırmanın devamında katılımcılara aynı miktarda öğünler sunuldu ve öncesinde siyah çikolata yiyenlerin sütlü çikolata yiyenlerden yüzde onyedi (17%) daha az kalori aldığı belirlendi. Çünkü siyah çukulata yavaş sindirildiğinden sindirim sisteminde daha uzun süre kalıyor. İştah kesici özelliğinin yanında, siyah çukulata içerisinde, damarları kuvvetlendirerek kardiyovasküler sistemin korunmasında rol oynayan antioksidanlar ve endorfin salgılanmasını sağlayan phenylethylamine bileşiminin bulunduğunu unutmamak gerek.

Özetlemek gerekirse, yabanda avlanmış balıklar, keten tohumu, ceviz, ve serbest dolaşan tavukların yumurtaları gibi omega 3 açısından zengin gıdaları tüketmek yararlı, mısır şurubu ve benzeri katkı maddeleri ile donatılmış yiyecekler zararlı! Her durumda günlük şeker alımınızı mümkün oldukça azaltmakta yarar var. Bunun için şekerli ve katkılı tatlılardan uzak durabilir, yerine taze meyveleri yoğurdunuza karıştırarak tüketebilirsiniz.


Çise Ünlüer (21 Nisan 2013)

ciseunluer@gmail.com

4/13/2013

Çevrenin Dostu muyuz?




Geçenlerde internette karşıma çıkan Türkiye Sürdürülebilirlik Akademisi'nin geçtiğimiz yıl yaptığı bir anketin sounçlarını paylaşmak istiyorum. 15 yaşın üzerinde şehirlerde yaşayan 1500’e yakın insan üzerinde yapılan bu anket, tüketicilerin yüzde seksen altı (86%)’sının yeşil ve çevreci ürünleri tanımlayabilidğini, yüzde kırk dokuz (49%)'unun yeşil ve çevre dostu ürünleri geri dönüşümle özdeşleştirdiğini, ve yüzde yetmiş bir (71%)'inin satın aldığı ürünlerin çevre dostu olması gerektiğini düşündüğünü ortaya koydu.

Çalışmanın devamı daha da ilginç. Ankete katılan tüketicilerin yüzde ondokuz (19%)'u çevre dostu ürün satın alıyor, yüzde elli yedi (57%)'si yüksek fiyatlar nedeniyle çevre dostu ürün satın alamıyor, ve yüzde yirmi (20%)'si o ürünün çevre dostu olduğuna inanmıyor. Çevre dostu ürün satın alan yüzde ondokuz (19%)'luk küçük gruptan yüzde atmış yedi (67%)'si bu tercihini gıda ürünlerinde yapıyor. Toplamda tüketicilerin yarısı çevre dostu ürünlerin enerji tasarrufu sağlaması gerektiği konusunda hemfikir. Kişisel girişimlerde en çok vurgulanan alan ise bireylerin gerçekleştirdiği elektrik ve su tasarrufu girişimleri. Anket, tüketicilerin yüzde otuz dört (34%)’ünün çevre ile ilgili çalışmaların olumlu yönde ilerlediğine inandığını ve bu konuda devletten beklentileri olduğunu da gösteriyor.

İnsan istemeden bu anketin ülkemizde tekrarlaması durumunda çıkacak sonuçları merak ediyor. Tüketicilerin çevre dostu konulara bakış açısı ve bu konudaki girişimlerinden bahsetmişken, her gün düşünmeden çöpe attığımız malzemeler konusunda neler yapabileceğimize değinmek istiyorum. Günün sonunda farkında olarak veya olmayarak doğamızı kirleten bu atıkların çoğunu, en başından tamamı ile gereksiz olmalarına rağmen dikkatsizce kullanılan paketlemelerin oluşturduğunun farkında mısınız? Buna bir de nerdeyse hiç kullanılmadan çöpe giden malzemeler eklenince durum gerçekten korkutucu boyutlara ulaşıyor.

Bu sorunun çözümü, yine sorunun kaynağı olan bizlerde! Günlük hayattaki çöp miktarınızı azalmak için atılacak ilk adım evdeki malzemeleri tekrar tekrar kullanmanın yollarını düşünmek. Örneğin eve gelen zarflar, özel günlerinizde aldığınız hediyelerin sarıldığı kaplama kağıtları ve buna benzer birçok malzeme çok da yaratıcılık istemeden kolaylıkla birçok kez kullanılabilir. Bir de tek kullanımlık eşyalar var ki değinmeden geçemeyiz! Marketlerde ve bazı restoranlarda verilen plastik kaşık, çatal, bıçak gibi tek kullanımlık tüm eşyalardan uzak durabilir, bunları destekleyen kuruluşlarla görüşlerinizi paylabilirsiniz. Evde hazırladığınız yemeğin artan kısmını ihtiyacı olanlarla paylaşmayı deneyebilir, veya saklayacaksanız da plastik yerine cam kapları tercih edebilirsiniz.

Günlük hayattaki atık miktarınızı direk olarak etkileyen alışveriş alışkanlıklarınızı bir kere daha gözden geçirmekte yarar var. Alışverişe çıkmadan gerçekten ihtiyacınız olanların listesini hazırlamak daha sonra gereksiz miktarlarda satın almanızı engelleyebilir. Bir de yanınızda kendi çanta veya filelerinizi götürerek doğada çözünmesi çok uzun zaman alan plastik poşet kirliliğinin önüne geçebilirsiniz.

Son ne zaman bir elektroniğinizi gerçekten artık çalışmayacak noktaya gelene kadar kullandınız? Gereksiz tüketiciliğin nerdeyse moda olduğu günümüzde bu çukura düşmemek için sırf başkalarının ne düşündüğünü önemsemeden hareket edin. Özellikle hızlı ilerleyen teknolojiyi yakalama çabaları içinde, gayet iyi bir şekilde çalışır durumda olmasına rağmen kullanılmayan telefonlar koleksiyonunuza bir yenisini eklemeyin.

İyi bir düşünseniz, sahip olduğunuz çoğu şeye gerçekten ihtiyacınız olup olmadığını sorgulayacağınıza eminim. Hangimizin eli ihtiyacı olmadığı halde indirimde gördüğü bir elbiseye uzanmadı? Ya da basit bir tamirden sonra eskisinden çok daha iyi çalışabilecek bir elektroniğe bir şans daha vermek yerine, raflarda ışıldayan, kutusunun üzerinde en son teknolojilerle donatılığı anlatılan yenisini alınca eskisini düşünmeden bir kenara atmadık mı? Oysa ninelerimiz kaçan çoraplarını bile düzeltirp tekrar tekrar giyer, evde bozulan herşeyi tamir etmenin, edemezse de bozulan şeyden başka kullanım alanları yaratmanın yolunu muhakkak bulurdu.

Bugün tüm elektronikleriniz, kıyafetleriniz ve hatta diş fırçanız dahil olmak üzere sahip olduğunuz herşeyi kutulara koyup kaldırsanız, ve ihtiyacınız olduğu zaman tek tek çıkarmaya başlasanız eminim aylar sonra o kutuların yarısından fazlasına bir kere bile dokunmamış olacaksınız. Bunu denemeyecek olsanız bile bir düşünün...


Çise Ünlüer (14 Nisan 2013)
ciseunluer@gmail.com

Havayı Temizleyen Mucizevi Bitkiler




Her ne kadar mis gibi temiz havaya kolayca ulaşabileceğimiz bir adada yaşıyor olsak da, ev ve iş derken günümüzün çoğu kapalı alanlarda geçiyor. Bu alanlarda gün boyu soluduğumuz havanın aslında düşündüğümüzden çok daha zararlı kimyasallarla dolu olduğunu biliyor muydunuz?

Gelin ev veya iş yerinizi ele alalım. Bu mekanlardaki havanın ne kadar temiz olduğunun ilk göstergesi bulundukları cadde ve sokaklardaki ağaç ve yeşil bitki miktarı, etraftan geçen araçlardan çıkan egzoz, yakınlardaki alanlardan çıkan zehirli dumanlar, ve bina içerisinde kullanılan malzemelerin içerdiği kimyasallar. Dışardan içeriye doğru hareket edecek olursak, mekanda kullanılan kimyasal temizlik malzemeleri, sigara dumanı, nem, küf, kokulu mumlar ve benzeri yapay maddeler içeren ürünler, evcil hayvanlar, ve ısınma ve soğutma sistemleri mekan içerisindeki havanın kalitesini etkileyen faktörlerin başında geliyor. Bunların yanında ev içerisindeki hareketlerimizin de soluduğumuz havayı ve dolayısı ile sağlığımızı yakından etkilediğini bilmekte yarar var. Örneğin, kapağını kapatmadan sifonu çekmek, tuvalet içerisindeki bakteri ve virüslerin metrelerce yayılmasına ve dış fırçalarımız da dahil olmak üzere tüm hijyen malzemelerimizin kirlenmesine neden oluyor.

Eğer kapalı alanlarda geçirdiğiniz süre boyunca soluduğunuz havayı önemsiyorsanız, NASA’nın bu konuda yaptığı bir araştırmanın sonuçlarının ilginizi çekeceğini düşünüyorum. İki yıl süren bu çalışma sonunda NASA, ev ve ofislerimizde rahatlıkla yetiştirebileceğimiz bitkilerden, havadaki toksinlerin yüzde seksen yedi (87%)’sini 24 saat içerisinde temizleyebilenleri belirledi.

Bitkilerden bahsetmeden, yaşadığımız ortamlardaki zararlı toksinleri biraz da olsa tanımakta yarar var. Bunların başında günlük hayatta sıklıkla kullandığımız yağ, boya, oje, mürekkep, plastik, mobilya cilası, deterjan, tutkal, sigara tütünü ve benzinde yüksek miktarlada bulunan Benzen geliyor. Benzenin neden olduğu sağlık sorunları ise saymakla bitmez. Özellikle kromozom bozuklukları, kansızlık ve kemik iliği rahatsızlıklarına, kan kanserine, cilt rahatsızlıklarına, baş ağrısı, halsizlik, bulantı ve çarpıntıya, gözde katarakta, ve bağışıklık sisteminin zayıflamasına neden olduğu biliyor.

Sağlığımızı yakından ilgilendiren ikinci madde nerdeyse her gün temas ettiğimiz Formaldehit. Özellikle ofislerde kullanılan sıkıştırılmış ağaçtan yapılmış mobilyalar, kağıt havlu, peçete paket kağıtları, yer döşeme ve halıların alt yüzeylerindeki yapışkan, ısınma ve yemek pişirmede kullanılan doğal gaz, sigara dumanı, ve hatta sıklıkla kullandığımız şampuanlarda bile bulunan bu maddenin yan etkileri de Benzen kadar korkutucu. Bunların başında göz, burun ve boğazda mukozayı zedelemesi, ciltte alerji ve baş ağrısına neden olması, ve astım ve kanser yapıcı etkileri geliyor.

Gelelim kuru temizleme, baskı mürekkepleri, boyalar, saç spreyleri ve tutkallarda bol miktarda kullanılan Trikloroetilen (TCE)’ye. TCE de yukarda bahsettiğimiz toksinler gibi farklı kanser türlerine neden olması ile biliniyor. Tabii bir de doğalgaz, gazyağı, benzin, tüp gazı, kömür ve odun gibi yapısında “karbon” bulunan yakıtların yanması veya tam olarak yanmaması sonucunda oluşan dumanda yer alan zehirli bir gaz olan  Karbonmonoksit var. Bu gazın en tehlikeli yanlarından biri tatsız, renksiz, ve kokusuz olmasından kaynaklanan “sessiz katil” özelliği. Zehirlenme durumunda kendisini yorgunluk hissi, nezle hali, şiddetli baş ağrısı, bulantı, kusma, karın ağrısı, göğüs ağrısı, çarpıntı, uyuşukluk ve uyuklama gibi belirtilerle gösteren Karbonmonoksit’in her sene birçok can aldığını bilmeyen yoktur.

Bugün nerdeyse tüm ev ve iş yerlerindeki bitkiler dekorasyon amaçlı kullanılıyor. Oysa birkaç saksıya ekilecek sağlığa yararlı birbirinden farklı özellikleri mevcut doğru bitkileri bilmek çok daha akıllıca bir fikir. Her ne kadar da bu bahsettiğimiz gazlardan yüzde yüz korumasalar da, ekildikleri ortamlarda yüzde seksen yedi (87%)’ye kadar temizlik sağlayan bitkileri kim tanımak istemez! Üstelik bu en iyi hava temizleyici bitkilerin bazılarının ülkemizde de yetiştirilebilmesi mümkün ise! Gelin yakından bakalım...

Yaşadığınız alandaki havanızı etkili bir şekilde temizleyecek olan bu bitkileri listeleyecek olursak: Şeytan sarmaşığı (Epipremnum aureum), kurdele çiçeği (Chlorophytum comosum), güve orkidesi (Phalaenopsis), pembe ağaç minesi (Lantana camara), devetabanı (Philodendron), Afrika menekşesi (Saintpaulia ionantha), yılbaşı kaktüsü (Schlumbergera), kasımpatı (Chrysanthemum), barış/yelken çiçeği (Spathiphyllum), Çin herdemyeşili (Aglaonema), paşa kılıcı (Sansevieria Laurentii), Benjamin (Ficus benjamina).

Yukarıdaki listeden erişebileceğiniz bitkilere nasıl bakacağınızı internetten ya da işinin uzmanı bir çiçekçiden öğrenebilir, bulunduğunuz ortamlara uygun bir şekilde saksılar içerisinde yerleştirerek her gün nefes aldığınız toksinlerden kurtulabilirsiniz! Bir de unutulmaması gereken, bağışıklık sistemi çökertici radyasyon kirliliği var. Ev ve iş yerlerinizde bulunan TV, bilgisayar, mikrodalga fırınlar ve diğer tüm elektronik eşyaların yaydığı radyasyonun zararlarını azaltmak için bu odalara yerleştirilecek Himalaya tuzu lambaları öneriliyor.

Sağlığımız için bu kadar önemli olan bu bitkileri kullandığınız süre boyunca yapraklarını birkaç ayda bir silerek temizlemek ve evinizde geçirdikleri tüm süreç boyunca onların da birer canlı olduğunu unutmayarak yarattıkları mucizelere yakından tanık olabilirsiniz!


Çise Ünlüer (7 Nisan 2013)
ciseunluer@gmail.com

4/04/2013

Yeşilden Doğan Umut




En güzel icatlar, yeterli fırsatların olmadığı, insanların zorluklarla yüz yüze geldiği durumlarda ortaya çıkar. Bunlardan biri, Malawi'de elektriği olmayan küçük bir köyde yaşayan William Kamkwamba’nın köylülerinin hayatını kolaylaştırmak için attığı adım.

Ondört yaşındaki William, bir kitapta gördüğü rüzgar gülü resminden yola çıkarak, başka bir insanın bunu yapabildiğine göre kendisinin de denemek için iyi bir nedeni olduğuna inanır. Normalde de radyo ve benzeri elektrikli aletlerin nasıl çalıştığına ilgi duyduğu için zamanla etrafta bu aletlerden bozulanları kendi tamir etmeye başlar.  Yokluk içinde olmasına rağmen, en yakın kütüphanede bulduğu rüzgar türbinlerini anlatan kitapları tek tek inceler, ve öğrendikleri ışığında çalışmalara başlar.

Ancak bulunduğu ortamdaki yokluğun verdiği kısıtlamalar yüzünden rüzgar gülünün yapımı için ihtiyaç duyduğu tüm malzemeleri bir çırpıda bulması imkansızdır. Buna getirdiği bir çözüm köydeki eski bisiklet parçaları ve su borularını bir araya getirerek gereken sistemi elineki malzemelere uydurmak olur. Sonunda arkadaşlarının da yardımı ile küçük William, elektriği olmayan köyü için gayet iyi çalışarak elektrik üreten küçük bir rüzgar gülü hazırlar.

William’ın bu başarısının kısa zamanda tüm dünyaya yayılması, Dünya Ekonomik Forumu da dahil olmak üzere birçok önemli ortamda söz alması ve hikayesini yaymasına fırsat yaratır. Bugün 24 yaşında olan William’ın yaşadıklarını kendi anlatımından ögrenmek isterseniz internette rahatlıkla bulabileceğiniz video ve kitabı “The Boy Who Harnessed the Wind: Creating Currents of Electricity and Hope”a ulaşabilirsiniz.

Tarım, şu anda yeryüzünde insan salımı sera gazlarının yaklaşık üçte birini oluşturduğundan büyük önem taşıyor. Küresel ısınmaya yönelik yapılan yeni bir araştırma, gelecek nesillerin yeterli beslenebilmesi için tarım ve gıda tüketiminde dünya çapında “iklime duyarlı” değişiklikler yapılması gerektiğini gösteriyor. Peki “iklime duyarlı” tarım ne anlama geliyor?

Bu yolda üreticilere düşen görev, sürdürülebilir tarım alanlarına yönelmeleri ve bu alanlarda katı atık ve sera gazı salımlarının azaltılması için çaba göstermeleri. Dünyanın farklı noktalarından yerli halkların kendi girişimleri ile başardıkları yeşil girişimleri anlatan hikayeleri duymak mümkün. Geçtiğimiz yıl Manisa’nın Köprübaşı ilçesine bağlı Sargaç Köyü’nde de benzer bir girişim göze çarpmıştı. Köyde hazırlanan ve “Damlayan Güneş” adı verilen proje sayesinde tarım yapılan alanlarda üretim verimliliğinin artırılması hedefleniyor. Gelin Damlayan Güneş’i daha yakından tanıyalım...

Önce köydeki su iki ayrı noktada toplanıyor. Kurulan 42 adet güneş paneli iki farklı motoru çalıştırıyor. Toplanan su ve üretilen enerji kapasitesi köydeki çilek tarlalarını sulayacak kapasitede olduğundan, kurulan sistem sayesinde tarımsal sulamada artan verimlilik ve şebekeden bağımsız gerçekleşen elektrik üretimi genel maliyetlerin düşmesine neden oldu. Maliyetlerin düşmesi ile çileğin yanında zeytin ve farklı meyve ağaçlarının da sulanması hedefleniyor.

Damlayan Güneş projesinin şu anki maliyeti 110 bin lira. Tarımsal sulamada kullanılan elektriğin maliyetinin zamanla sıfıra inmesi hem köyde ekonomik canlılık sağlayacak hem de üreticiler açısından büyük avantaj olacak! Bu fırsatla önceden ekim yapılamayan araziler de tarıma açılabilecek ve meyvecilik amaçlı olarak kullanılabilecek. Sonuç? Önceden seracılık ve benzeri işlerde çalışmak için etraftaki büyük şehirlere yönelen gençlerin köylerine geri dönebilmesi. Hatta civar köylerden de gençler tarım alanında çalışmak için talep gösteriyor.

Normalde çoğu köyde yaşanan göç olayının sonunun gelmesini sağlayan proje, tarımsal arazilerde ücretsiz su ve elektrik kullanımı imkanı sunarak seracılık için farklı yerleri tercih edebilecek olan köylülerin yeniden evlerine dönmesini mümkün kıldı. Yani bir nevi ters göç yaşandı Sargaç Köyü’nde.


Çise Ünlüer (31 Mart 2013)
ciseunluer@gmail.com

2/08/2013

Teknoloji ve Tasarımda Yenilikler




Geçtiğimiz hafta giriş yaptığımız TIME dergisinin her sene dünyayı değiştiren icatları belirlediği listeye, bu hafta yine birbirinden önemli farklı girişimlerle devam ediyoruz. Gelin, hepimizin ilgisini çekebilecek ve yakın geleceğimizi etkileyeceğine kesin gözle bakılan bu girişimlerden birkaçına daha birlikte bakalım...

Derginin listelediği buluşlar arasında, teknoloji kategorisinde birbirinden ilginç girişimler dikkatimi çekti. On yıl kadar önce okullarda popüler olan sanal bebekleri hatırlıyor musunuz? Hani acıkınca yemek yedirdiğimiz, uykusu gelince uyuttuğumuz, ölünce de üzüldüğümüz dijital bebekler, 1996 yılında hayatımıza girmiş, kısa zamanda her çocuğun elinde bitivermişti. Bu bebekleri üreten Bandai şirketi şimdi benzeri bir uygulamayı telefonlara taşıdı. Akıllı telefonlara indirilen Tech Pet uygulaması sayesinde robot köpek bedenine monte edilen telefonlar aracılığı ile ekrana dokunarak bu robot köpekleri beslemek mümkün. Hatta birden fazla Tech Pet alırsanız bu köpekleri birbiri ile iletişime geçirmek dahi mümkün. Japonya’da yok satan Tech Pet’ler, çocukluğumuzda popüler olan sanal bebeklerin aksine iyi bakılmadıkları zaman ölüp de sahiplerini üzmüyorlar.

Bu yıla damgasını vuran icatlardan bir diğeri 2.5 santimetrelik incecik sensoruyla mükemmel fotoğraflar elde eden Sony RX100. Gittikçe daha da küçülen ve hafifleyen diğer elektronikler gibi fotoğraf makinelerinin de bu eğilimi takip edeceğini bilen Sony, bu yeni ürünü sayesinde diğer dijital SLR kameralardan yaklaşık yüzde yirmi (20%) daha ince. Bu da, toplu olarak daha az ürün kullanımı ve doğal kaynakların daha az zarar görmesi anlamına geldiğinden mutlu edici bir haber.

Bu yıl elektronikte bir diğer önemli girişim ise bir araştırma ve geliştirme projesi olan “Google Glass”. Kısaca özetlemek gerekirse bir gözlük içerisine yerleştirilmiş akıllı bir telefon gibi görev yapan bu aletin 2014 yılında ilgilenen kullanıcıları ile buluşması hedefleniyor. İlk bakışta normal bir gözlük gibi görünen patentli Google gözlükleri, normal gözlüklerde camların bulunduğu kısma görüntüyü yansıtan ekranların yerleştirilmesi ile meydana geliyor. Bu gözlükler, eller kullanılmadan, sadece ses komutaları ile çalışarak Google’un Android sistemini kullanacak. Google’un 2012 yılından itibaren piyasaya çıkarmak üzere test ettiği gözlük ekranlarının, ilerideki günlerde normal gözlüklere de yerleştirilerek bu gözlüklerin de akıllı telefonlara benzeyen teknoloji ile donatılabileceği konuşuluyor.

Tasarım alanında geliştirilen bir diğer ürün Nike tarafından kumaş ve benzer malzemeleri kesip biçerek oluşturulan ayakkabıların tersine tek bir iplikle örülen yeni model ayakkabılar oldu. “Flyknit” adı verilen bu yeni ayakkabılar sadece 160 gram olduğundan ayağa çok iyi uyum sağlamasının yanında gayet hafif. Ama bana sorarsanız, en güzel özelliklerinden biri, piyasadaki diğer spor ayakkabılarına göre malzeme israfını ve atık madde miktarını yüzde seksen (80%)’e kadar azalttığı için daha çevre dostu olması.

Goodyear’ın bu yıl ürettiği hava basıncını kendi kendine farkedip ayarlayan lastikler de görmeye değer. Kullanım boyunca hava basıncı düşer düşmez, içerilerindeki basınç düzenleyici aracılığıyla dışardaki hava, pompalama tüpüne doluyor. Bu hava, lastik döndükçe düzleşen kısımların pompalama tüpünden lastik içerisine girerek burdaki basıncın normale dönmesini sağlıyor. Lastiğin havası en uygun seviyeye geldiği zaman da basınç düzenleyici kapanıp devreden çıkıyor. Özellikle tüm bu işlemin sürücünün hiç farkında olmadan yapılması gayet cazip olduğundan bu lastiklerin yüksek talep görmesi bekleniyor.

Yılın bir diğer önemli tasarımı NASA’dan geldi. Ürettiği Z-1 uzay giysisi sadece astronotları hayatta tutmaya yaramıyor, kullanıcılarına maksimum esneklik sağlıyor ve radyasyondan da koruyor. Ancak bu giysinin en çok dikkat çeken yanı sırtındaki bir parçanın uzay aracına takılabilmesi ve bu şekilde astronotun uzaydaki koşullar ne olursa olsun dışarıya çıkabilmesi. Diğer bir deyişle, Z-1 giysisini kullanan astronotlar “uzaylı” gibi çıktıkları yolculukta rahatlıkla uzayın gerçek ortamını tecrübe edebilecek.


Çise Ünlüer (10 Şubat 2013)

ciseunluer@gmail.com

2/01/2013

Yılın En İyi İcatları




TIME dergisi, her yıl dikkat çeken icatları onlar için hazırladığı özel bir ekle ödüllendiriyor. İnsanlığın gelişimini yakından etkileyerek geçtiğimiz yıla damgasını vuran bu icatları sağlık, teknoloji ve tasarım alanlarında ayrı ayrı incelemek mümkün. Gelin bu girişimlerin bazılarına yakından bakalım.

Sağlık alanında ilgi çeken girişimlerle başlayacak olursak... Konuşma ve işitme engelli insanların kullandığı işaret dilini bilmeyen insanların bu sorunu yaşayan insanlarla iletişim kurabilmesini mümkün kılan “Enable Talk” eldivenleri, Time dergisinin listesine girmeyi başardı. Eğitim gördükleri üniversitedeki konuşma ve işitme engelli sporcuların takım arkadaşları ile iletişim kurmakta zorlandıklarını gözlemleyen Ukraynalı dört öğrenci, geliştirdikleri ürünle sesi çıkmayanlara adeta ses veriyor. Bahsi geçen eldivenler işaret dilini anlayarak yorumluyor ve akıllı telefonlara yazılı metin şeklinde gönderiyor.

Bugün HIV gibi ciddi enfeksiyonların vücutta bulunup bulunmadığını anlamak için hastanelerde test yaptırmak ve sonuçların çıkması için belli bir süre beklemek gerekiyor. Bu testler hem zaman kaybı hem de stresli olmakla birlikte, sağlık hizmetlerine maddi açıdan bir yük teşkil ediyor. “OraQuick” şeklinde isimlendirilen yeni bir alet sayesinde, evinizin rahat ortamında, bir damla tükrük kullanarak birkaç dakikada HIV enfeksiyonları için test olmak mümkün. Herhangi bir sağlık kuruluşunda uygulanan tekniklerin aynısını kullanan “kendin yap” modelindeki bu testle birlikte gelen bilgilendirmede, test sonuçlarının pozitif çıkması durumunda danışabileceğiniz 24 saat açık yardım hattı numaraları da veriliyor.

Gelelim akademik bir ortamdan çıkan bir diğer icata. Massachusetts Institute of Technology (MIT) ögrencilerinin komandolarla birlikte yürüttükleri bir araştırma sonrasında geliştirilen tenis topu benzeri bir alet, akla gelenden çok daha fazlasını yapabiliyor. Yanan binalara müdahele etmesi beklenen itfayecilerin veya gerektiğinde baskın yapmak durumunda olan polislerin bu binalara girmeden içerisini görebilmesini sağlayan bu cihaz üzerinde altı kamera bulunduruyor. Kameralar bina içerisindeki ortamın sadece fotoğrafını çekmekle kalmıyor, cihaz üzerindeki sensorler sayesinde sıcaklık ve radyasyon gibi kritik ölçümleri, bu çalışanların hayatını riske atmadan ölçebiliyor.

Teknoloji alanında insan hayatını değiştiren birçok ürünün geliştirildiği MIT’de okuyan bir grup öğrenci ve profesörleri, cam, seramik, ve plastik yüzeylerde normalinden daha fazla kayganlık sağlayan bir ürün geliştirdi. “LiquiGlide” ismi verilen bu bitki temelli madde sayesinde, şişeden dökülmeyen ketçap veya kanatları buzlandığı için vaktinde kalkmayan uçak seferleri gibi sorunların ortadan kalkması hedefleniyor.

Ülkemizde de zaman zaman kolay erişemediğimiz temiz su, özellikle su kaynaklarına ulaşımın güç olduğu üçüncü dünya ülkelerinde yaşayan insanların hayatını derinden etkiliyor. Bu ülkelerdeki insanların temiz içme suyuna erişimini kolaylaştırmak amacıyla yola çıkan tasarımcı Gabriele Diamanti, güneş enerjisiyle çalışan ve deniz suyunu basit bir işlemle içme suyuna dönüştüren artım cihazı “Eliodomestico”yu geliştirdi. Bugün piyasada olan benzerlerine kıyasla çok daha az bir miktara mal olan Eliodomestico, yaklaşık yüzde yetmiş (70%) daha verimli çalışıyor, çalıştığı süre boyunca elektriğe gereksinim duymuyor, filtre içermiyor ve çevreye hiçbir zarar vermiyor. Üstelik tasarımın açık kaynaklı olması, yerel üreticielerin ürünü istediği gibi geliştirmesi ve kullanmasına olanak sağlıyor. Günde 5 litre içme suyu üretebilen Eliodomestico’nun altında bulunan ayrılabilen tabanı, kolayca çekerek çıkarılıp içinde üretilen temiz su ile birlikte taşınabilecek şekilde tasarlanmış. Bu ürünün en güzel yanlarından bir diğeri ise basit tasarmının gerçeğe dönüşmesinde, fakir ülkelerde sıklıkla bulunan malzemelerin kullanılmış olması.

Ülkemizdeki sıcaklıkları aratmayan Abu Dhabi’de yaz aylarında binaları serin tutmak için geliştirilen bir teknoloji bu sene dikkat çekenler arasında yerini aldı. Güneş’in açısına ve hareketine göre açılıp kapanan panjurlar sayesinde dışarıdaki sıcaklığın yarısından fazlası içeriye giremiyor. Bu şekilde hem iç mekanlarda aşırı sıcaktan uzak rahat bir ortam yaratılıyor, hem de klima kullanımı azaltılmış oluyor. Bu teknolojinin çevreye olan yararı, her yıl havaya salınan tonlarca karbon emisyonunda sağladığı düşüş şeklinde ölçülebilir.

Önümüzdeki hafta teknoloji ve tasarım alanlarında yılın en iyi buluşları olarak nitelendirilen diğer girişimleri inceleyeceğiz.


Çise Ünlüer (3 Şubat 2013)
ciseunluer@gmail.com

1/11/2013

Birinin Çöpü Başkasının Hazinesi



Bu haftaki yazımız insan hayatının devamını ve bu süreçte karşılaşacağımız tehlikeleri ortadan kaldırmayı hedefleyen diğer buluşlarla devam ediyor.

Çeşitli nedenlerden dolayı aylardır yüzleşmek durumunda kaldığımız çöp probleminin en çarpıcı yanlarından biri hastahanelerin arkasında bulunun alanlarda, gayet sağlıksız bir şekilde bekletilen tıbbi atıklar. İçinde hastanın tüm özelliklerini taşıyan bu atıklar, direk kanalizasyonlara atılarak insan ve çevre sağlığını tehdit ediyor. Asidik ve bazik etkileri ile ekolojik dengeyi bozmakla kalmayan tıbbi atıklar, canlı hayatının devamı için vazgeçilmez bir unsur olan su ve toprağın en önemli kirleticileri arasında yer alıyor. Bunu göz önünde bulunduran bir Türk girişimci, her gün kanalizasyona karışan tonlarca tıbbi sıvı atığın çevreye ve su kaynaklarına yayılmasını engelleyecek bir buluş gerçekleştirdi.

Türkiye'de tıbbi sıvı atıkların berterafı konusunda tasarlanmış, bilimsel verilere dayanan “Neutralab”, tıbbi sıvı atıkların nötralizasyonu ile dezenfeksiyonu alanında gerçekleştirilen çalışmaların bir ürünü. Neutralab’ın yaratıcıları, dezenfeksiyonda en dirençli patojenlerin hedeflendiğini ve bu şekilde diğer patojenlerin de bertarafının sağlandığını iddia ediyor. Bu yöntemin sağlık kuruluşlarında tıbbi sıvı atık kaynağı olan laboratuarlar, diyaliz merkezleri, sterilizasyon üniteleri, diş tedavi merkezleri, ameliyathaneler, ve yoğun bakım ünitelerinde kullanılmasıyla, bu noktalardan kaynaklanan enfeksiyonel hastalıkların çevreye ve su kaynaklarına yayılmasına engel olunabileceği belirtiliyor.

Neutralab, Avrupa Komisyonu tarafından 2 yılda bir düzenlenen “Sürdürülebilirlik İçin İnovasyon - Avrupa Birliği Çevre Ödülleri 2012 - Türkiye” kapsamında düzenlenen yarışmada ürün kategorisinde birincilik ödülünü de kazanarak önemli bir başarı yakaladı. Bu noktada, bu ve benzeri ürünlerin yaygın bir şekilde kullanılması için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı'nın tıbbi atıkların bertarafı konusunda sağlık kuruluşları ve diğer kirleticilere yönelik yasal tedbirler alması ve bunların uygulanması bekleniyor.

Günlük kullanım sonucu her gün hepimizin evinden çıkan sebze ve meyve atıkları, ve ülkemizde yetiştirilen hayvan gübrelerini kullanarak elektrik üretilebileceğini biliyor muydunuz? Etkilerini gittikçe daha fazla hissettiğimiz küresel ısınmayı tetikleyen fosil yakıtlardan elde edilen enerji yerine getirilen bir diğer çözüm ise organik atıklardan elde edilen biyogaz kaynaklı elektrik. Dünyada birçok farklı örneği bulunan bu alanda dikkat çeken girişimlerden biri Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi, Kocaeli Üniversitesi, Ege Üniversitesi, Süleyman Demirel Üniversitesi ve Akdeniz Üniversitesi'nin 2007 yılında imzaladığı protokolle başlayan biyogaz projesi.

Üretim Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’yle çalışan İzmit Atık ve Artıkları Arıtma, Yakma ve Değerlendirme A.Ş (İZAYDAŞ) tarafından gerçekleştiriliyor. Aslında işin sırrı, insan ve hayvanların yaşamlarını sürdürebilmek için gün boyunca ürettiği atıkların bir araya getirilmesi ve doğru şekilde değerlendirilmesinde yatıyor. Bu çalışma kapsamında, yeşil alanlardan kesilen çimler, belediye mezbahalarından getirilen işkembe içi atıklar, sebze ve meyve atıkları ile büyükbaş ve tavuk gübreleri kullanılarak saatte 330 kilovat elektrik üretebilen biyogaz ve kaliteli gübre elde ediliyor. Daha sonra çeşitli test ve kontrollerden geçen tesisin Enerji Piyasası Denetleme Kurumu (EPDK)’ndan lisans almasıyla, bitkisel ve hayvansal atıklardan elde edilen elektrik ulusal şebekeye de ulaştırılıyor.

Çöplerin doğaya zarar vermeyecek şekilde ortadan kaldırılmasını mümkün kılan bir diğer proje ise Denizli’de gerçekleştiriliyor. Özellikle insanların yoğun olarak yaşadığı şehirlerde yeşil alanların sayısının artırılmasını, ve evler ile pazar yerlerinden çıkan atıkların güvenli bir şekilde değerlendirilmesini hedefleyen belediyeler bu projeye ilgi gösteriyor. Gelin yakından bakalım...

Yeşil alanlardan kesilen çimler, budanan ağaçlar, pazarlardan çıkan meyve ve sebzelerin ilgilenilmeden boşa bırakılması halinde çürüyerek etrafa kötü koku yayması yerine değerlendirilerek kullanışlı bir kaynağa dönüştürülmesi amaç ediniliyor. Proje kapsamında, bölgedeki park, bahçe ve pazar yerlerinden elde edilen yeşil atıklar, makineler yardımıyla posa haline getirilip üzüm bağlarında ve kültür mantarı yetiştiriciliğinde gübre olarak kullanılıyor. Bu süreçte gerçekleştirilen ilk adım, yeşil atıkların belediyelerin çöp alanlarında toplanması. Burada bekletilen atıklar yaklaşık 9 hafta sonrasında kendiliğinden gübre haline geliyor. Bu şekilde her yıl yüzlerce ton organik gübre üreten belediye, bunu daha sonra üzüm bağlarında ve mantar üretiminde kullanıyor.

Geçtiğimiz aylarda ülkemizde de yaşadığımız gibi çöplerin düzenli toplanıp depolanmaması halinde ortaya gittikçe dayanılmaz bir koku çıkıyor. Oysa evsel ve sektörel atıkların tek tek ayrıştırılıp işlenmesi gerekiyor. Tabii önce insanların çöpleri ayrıştırması için bilgilendirme yapmak önemli. Bu şekilde evsel atıklar, yeşil atıklar, ve tıbbi atıklar ayrı ayrı toplanabilir. Bu atıkların canlı sağlığı üzerindeki risklerinin ortadan kaldırılması ve atıklardan elektrik üretimi sağlanması ancak bu vizyonda mümkün olabilir.


Çise Ünlüer (13 Ocak 2013)

ciseunluer@gmail.com

1/07/2013

Green Dot Ödülleri




Alanı ne olursa olsun, üniversitelerde yapılan araştırmaların bilime ve insanlığın gelişimine koyduğu katkı tartışılmaz. Geçtiğimiz hafta yüzümüzü güldüren haberlerden biri Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nden geldi. ODTÜ Mimarlık Fakültesi, Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü’nde araştırma yapan bir ekip, ulaşım, mimarlık, ürün ve hizmet alanlarında yılın en sıra dışı çevreci proje ve çalışmalarını ödüllendiren, “çevre oscarları” olarak da anılan Green Dot Awards 2012 yarışmasında toplam 14 ödülün üçünü almaya hak kazandı.

Tüm dünyada giderek artan çevre bilincinin ürünler üzerindeki duyarlılığını vurgulamak amacıyla, çevre dostu bir şekilde üretilmiş seçkin ürünleri desteklemek için 2008 yılından itibaren Amerika Birleşik Devletleri'nde her yıl düzenlenen Green Dot Awards, dünyanın en prestijli ödüllerinden biri. ODTÜ adına geri dönüşüm, atık malzeme kullanımı ve sürdürülebilir enerji gibi alanlara yoğunlaşarak ödül alan projeler ise birbirinden umut verici.

“Living Pots Sürdürülebilir Yetiştirme Sistemi” şeklinde tanıtılan çalışmada, atık kereste kullanarak düşük karbon salınımı ve tamamen geri dönüşümlü yetiştirme üniteleri elde edilebileceğini, ve yalnızca ahşap üzerinde üretilebilen “shitake” isimli mantar çeşitlerinin dahi bireysel veya endüstriyel olarak yetiştirilebileceğini kanıtlayan tasarım Endüstriyel Ürünler kategorisinde ikincilik ödülü kazandı. Tasarım sayesinde bu mantar türünün yetiştirilmesi için artık ağaçların kesilmesine gerek kalmayacak ve saksılar üst üste istiflenip, endüstriyel kullanımda geniş üretimler yapılabilecek.

ODTÜ’lü takıma Ev Aletleri kategorisinde ikincilik ödülü kazandıran proje ise kapalı su döngü sistemiyle buharlaşan suyu yoğuşma ile geri kazanan, suyun ısınma süresini de azaltan, ve böylece su ve enerji korunumu alanına yenilikler getiren “Twist Su Kaybetmeyen Kettle” oldu. Aynı ekip, aynı anda iki kişinin sörf veya yelken yapabilmesine olanak sağlayan yeni bir deniz aracı sınıfı da yarattı. 4 metre 20 santimetrelik boyuyla eğitim amaçlı veya profesyonel kullanımda sosyal ve eğlenceli bir deneyimle deniz sporlarını teşvik etmeyi hedefleyen “SurfSail42 Sörf ve Yelkenli” tasarımı ile ODTÜ ekibi Ulaşım kategorisinde ikincilik ödülü kazandı. Bu yarışmada kavramsal kategoride yanşan “V-Tent Güneş Enerjili Araç Şarj ve Park Ünitesi” de mansiyon ile ödüllendirildi.

ODTÜ ile duyduğumuz gurur, dünyanın farklı noktalarında zor şartlar altında yaşamlarını sürdürmeye çalışan insanların hayatlarını biraz da olsa kolaylaştıracak buluşlarla devam ediyor. Bu alanda fark yaratan Wakawaka’yı duydunuz mu? Gelin yakından bakalım.

Dünyanın elektrik görmeyen ve mümkün oldukça gaz yağı kullanarak aydınlatılan noktalarına çok daha sağlıklı ve sürdürülebilir bir çözüm getiren icatlardan biri Wakawaka. Güneş enerjisi ile şarj olan ve bu şekilde kullanıldığı ortamlara 16 saat ışık sağlayan Wakawaka light, tehlikeli, pahalı ve çevreye zarar veren gaz yağından çok daha cazip bir seçenek. Bu ürünü kullanışlı kılan bir diğer özelliği dünyanın çok da güneş görmeyen yerlerinde bile şarj olabilmesi. Sunduğu dört farklı ışık seçeneği arasından en uygun olanını seçerek kamplarda veya acil durumlarda da Wakawaka light’ı kullanmak mümkün. Ürün, şişelerin üzerine yerleştirilerek ayaklı lamba olarak da kullanılabiliyor. Üç yıllık kullanımdan sonra pili değiştirilen Wakawaka, bundan sonraki yedi yıl boyunca sorunsuzca çalışabiliyor. Tüm avantajların yanında, Wakawaka satışları aracılığıyla “iklim kahramanı” eğitim programlarına bağışta bulunmak ve aydınlatması olmayan ailelere ışık gitmesini sağlamak mümkün.

Dünyanın, insanların enerji gibi temiz suya ulaşmakta zorluk çektiği noktalarına bir nevi “hayat” getiren projelerden bir diğeri Eliodomestico. Her yıl dikkat çeken icatları ödüllendiren TIME dergisi tarafından da yılın en iyi icatlarından biri olarak nitelendirilen Eliodomestico, aslında bir arıtım cihazı. Tasarımcı Gabriele Diamanti tarafından temiz suya ulaşımın kolay olmadığı ülkelerde kullanılmak için tasarlanmış. Güneş enerjisi ile çalışarak temiz su sağlayan cihazın her gün en yakın temiz suya ulaşmak için kilometrelerce yürüyen insanların hayatını kolaylaştıracağına kesin gözle bakılıyor.

Önümüzdeki hafta insan hayatının devamını etkileyen ve bu süreçte karşılaşacağımız zorluk ve tehlikeleri ortadan kaldırmayı hedefleyen diğer buluşlarla devam edeceğiz.


Çise Ünlüer (6 Ocak 2013)
ciseunluer@gmail.com

 
YEŞİLE DÖNÜŞ | ÇİSE ÜNLÜER | GREEN IT