Showing posts with label atık yönetimi. Show all posts
Showing posts with label atık yönetimi. Show all posts

3/22/2014

An-be-an şampuan



Bu üç senaryodan en az birini yaşamış olma ihtimalinizin çok yüksek olduğunu düşünüyorum: Kişisel bakım ürünlerindeki insan sağlığı için tehlike arz eden çeşitli kimyasalların farkına vardığınız anda ilk yaptığınız yıllardır kullanmakta olduğunuz şampuanınızın arkasını okumak ve anında bu ürünlerden vazgeçmek oldu! Veya büyük ümitlerle aldığınız güzel kokulu, denemeye sabırsızlandığınız yeni şampuanınız saçınızda yarattığı kötü etkisiyle büyük hayal kırıklığına neden oldu. Ya da kaldığınız otellerde verilen küçük şampuan şişelerinden oluşturduğunuz koleksiyon artık kontrolden çıkmaya başladı. Nedeni ne olursa olsun, özellikle parabenlerin sık kullanıldığı bu ürünler bir kenara atılmış olarak evinizde yer kaplıyor ama atmaya kıyamıyorsanız, bu yazı ilginizi çekecek...

İlk olarak kişisel ürünlerin temizliği ve bakımını ele alacak olursak... Parlaklığı azalan deri ayakkabı ve çantalarınızı şampuanla ıslatacağınız bir kumaş bezle silebilir, ilk günkü gibi parlamalarını mümkün kılabilirsiniz. Sadece ayakkabı ve çantalar değil, elde yıkamayı gerektiren narin elbiselerinizi yıkarken de deterjan yerine şampuan kullanabilirsiniz. Boya ve ter izleri dahil olmak üzere kıyafetleriniz üzerinde oluşan her türlü lekeden kurtulmak için yıkamadan önce bu lekelerin üzerine birkaç damla şampuan damlatarak makineye atabilirsiniz. Zamanla akıcılığı bozulduğu için takılan fermuarlarınızın üzerine birkaç damla şampuan sürerek kolayca hareket etmelerini sağlayabilirsiniz.

Sıcak suda yıkandığı için çeken kazaklarınızı eski boyutlarına döndürmek istiyorsanız ılık suya ekleyeceğiniz biraz bebek şampuanı ile yaratacağınız karışımda kazağınızı 15-20 dakika bekletmek işinizi kolaylaştıracak. Daha sonra kazağınızı bu karışımdan çıkarıp kapalı bir poşet içerisinde temiz suda bekletin. Son olarak kazağı poşetten çıkarıp kuru bir havlu üzerinde kurulayarak fazladan biriken nemi alın ve eski şekline gelecek şekilde elinizle yavaşça şekillendirin. Kuruduğu süre boyunca belirli aralıklarla kazağınızı şekillendirmeye devam edin. Sabrınızın ödüllendirileceğinden emin olabilirsiniz!

Fazla şampuanların kullanışlı olacağı bir diğer alan kişisel temizlik. Eğer içinde zararlı kimyasallar bulunmuyorsa, fazla şampuanlarınızı banyo köpüğü, duş jeli, saç kremi, traş kremi, veya sabun olarak da kullanabilirsiniz. Gün sonunda makyajınızı temizlemek için bir pamuk üzerine dökeceğiniz birkaç damla şampuan yeterli olacak. Eğer kuru bir cilde sahipseniz, yüz temizleyicisi olarak bebek şampuanlarını tercih edebilirsiniz. El ve ayaklarınızda kuruyan derinizi yumuşatmak için şampuanlı suda biraz bekletmek işe yarayacak. Traş kremi yerine şampuan kullanmak hem gerekli temizliği sağlayacak hem de derinizin kurumasına engel olacak. Aynı şekilde, şampuanlarınızın sıvı sabun olarak da kullanılabileceğini unutmayın.

Sık kullanımdan dolayı kirlenen saç fırçanız veya tarağınızı temizlemek için bir kap içerisine yerleştireceğiniz ılık suya birkaç damla şampuan ekleyerek fırçanızı bu karışımda biraz bekletmek yeterli olacak. Zamanla banyo duvarınızda belirgenleşen saç spreyi izlerini çıkarmak için şampuanlı su ideal bir çözüm. Şampuanı sadece kişisel temizliğiniz için değil, evdeki hayvan dostlarınız ve bitkilerinizin temizliğinde de kullanabilirsiniz. Bunun için bir kap suyun içine ekleyeceğiniz birkaç damla şampuan, uygun bir bezle yaprakları temizlemenizde yardımcı olacak. Özellikle gözleri yakmayan bebek şampuanları, köpek ve kedilerinizin temizliğinde de rahatlıkla kullanabileceğiniz bir ürün.

Evinizin farklı köşelerini de şampuanla temizlemek mümkün. Temizlemesi zaman alan mermer, fayans, buzluk, fırın, ocak, tuvalet, lavabo ve banyo küvetiniz için deterjan kullanmak yerine şampuan ile temizlemeyi deneyebilirsiniz. Kış aylarında severek kullandığınız halılarınızın üzerinde oluşan lekeleri şampuanlı su ile ortadan kaldırabilirsiniz. Arabanızın temizliğinde de şampuan kullanarak her noktasını parlatabileceğinizi unutmayın.

Şampuanın kullanım alanları sadece kişisel bakım, temizlik ve tekstil ürünlerinin bakımı ile kısıtlı değil. Örneğin yaranızı koruması için yapıştırdığınız yara bandını çıkarmayı düşünüyor ancak yaratacağı acıdan çekiniyorsanız, yapışkan kısmının üzerini birkaç damla şampuanla ıslatıp kolayca çıkarabilirsiniz. Senelerdir dokunmadığınız için sıkışan vidaları şampuanla gevşetebilir, ses çıkararak rahatsızlığa neden olan menteşelere şampuan sürererek sesi ortadan kaldırabilirsiniz. Ve en eğlencelisi, baloncuk yapmaktan zevk alan çocuklarınıza gereken karışımı hazırlamak için şampuanı sulandırabilirsiniz.


Çise Ünlüer (16 Mart 2014)

ciseunluer@gmail.com

2/19/2014

Çöpten Yaşam Felsefesi: Freeganizm



Dünyanın farklı noktalarında çöp karıştırarark yiyecek arayan bir grup insan olduğunu biliyor muydunuz? İlk akla gelen, başka bir fırsatı olmadığı için bu yönteme başvuran insanlar olabilir, ancak konumuz bu değil. Konumuz, gittikçe artan tüketim çılgınlığına tepki göstermek ve kapitalist döngüyü kırmak için çöpte buldukları taze yiyecekler ve kullanılabilir durumdaki eşyalara yeni hayat veren “freegan”lar.

Yeryüzündeki kaynakların kullanımı için rekabet etmek yerine paylaşmayı öneren freeganizm kültürü, mevcut ekonomik sistemde bir köle olarak hem kendimize hem çevremize verdiğimiz zararı azaltmak için tüketimden vazgeçmeyi hedefleyen bir stratejiden yola çıkıyor. İngilzcedeki “özgür” ve “bedava” anlamına gelen “free” ve “hayvansal  gıdaları tüketmeyen” yaklaşımı anlatan “vegan” kelimelerinin bir araya gelmesiyle oluşan freeganizm hareketinin nasıl başladığını anlamak için çok da geçmişe gitmeye gerek yok. 1990’lı yıllarda dünyada başgöstermeye başlayan materyalizm ve kontrolsüz tüketim çılgınlığına tepki olarak gelişen akım, hayatlarını mümkün oldukça yeni ürünler satın almadan devam ettiren bir grubu içeriyor.

Bu anlayışa göre, taze olmasına rağmen çöpe atılan yiyecekler, halen giyilebilir durumda olan kıyafetler ve benzeri eşyalar atıldıkları yerlerden freeganizm anlayışını benimseyen insanlar tarafından çıkarılarak yeni hayat buluyor. Freeganlar gerekmeden yapılan tüketime ve israfa, ve dünyada açlıkla savaşan binlerce insan varken insanların, büyük süpermarketler, ve restoranların savurganlığına karşı. İnsaların bu konudaki duyarsızlıklarını bir nebze düzeltmek için sorumluluk alarak çöplere dalan bu grup, bazı kaynaklar tarafından İngizce’de “dumster diver” olarak geçen “çöpe dalanlar” olarak da anılıyor.

Başlangiç noktası ABD olan bu hareket kapsamında, gereksiz tüketimin engellenmesinin yanında çevre temizliği de gereken ilgiyi görüyor. Zamanla İngiltere, İsveç, Brezilya, Estonya, ve Güney Kore’den başlayarak dünyanın dört bir yanına yayılmaya devam eden freeganizmin en aktif olduğu şehirlerden biri New York. Yaşadıkları şehirlerde bulunan süpermarket ve restoranların “atık” olarak çöpe bıraktığı ürünler; düğünler, şirket toplantıları, ve mezuniyet törenleri gibi büyük organizasyonlardan sonra çöpe giden fazla gıdalar freeganların gıda ihtiyacını karşılıyor. Özellikle New York ve Londra gibi büyük şehirlerde hiç kullanılmadan etiketleri ile çöpe atılan ürünler, israfı önlemeye ve tüketimin çevre üzerindeki etkilerini azaltmaya çalışan freegan grubunun büyümesine yardımcı oluyor.

Freeganizm, hem geridönüşüm hem de gereksiz yere çöpe giden malzemelerin yeni kullanım bulması veya paylaşılmasına değinen “atıkların asgariye indirilmesi ve geri kazanımı”; otostopçuluk, bisiklet ve ortak araç kullanımını anlatan “çevre dostu ulaşım”; terkedilen binaların yaşanılabilir alanlara çevrilmesini mümkün kılan “ücretsiz barınma”; ve birçok tarım ilacına maruz kalan ürünler yerine küçük bahçelerde yetiştirilen organik gıdaları öneren “yeşile dönüş” ilkeleri etrafında yoğunlaşıyor. Freeganizm felsefesinde çöp diye birşey yok, yani hiçbir şey atık olarak değerlendirilmiyor. Bu girişimle ilgilenen insanların tamir yeteneklerini geliştirmek için kurslar düzenleyen freeganlar, bulundukları şehirlerdeki kullanılmayan boş binaları yaşam alanlarına dönüştürme konusunda gayet yetenekli. Hal böyle olunca ulaşımlarını da hem insan sağlığı için yararlı hem de çevre için zararsız olan bisikletle karşılamalarına şaşmamak gerek. Tabii bunu gerçekleştirmek için de eskiyen veya bozulduğu düşünüldüğü için çöpe atılan bisikletleri tamir etmekle işe başlıyorlar.

Bu noktaya kadar okumaya devam etmişseniz, nasıl freegan olunduğunu da merak etme ihtimaliniz yüksek. Aslında çok da büyük zahmetler gerektirmeyen girişimin parçası olmak için ne vegan olmanıza ne de yiyeceğinizi çöpten çıkarmanıza gerek yok. İhtyacınız olan sadece biraz çevre duyarlılığı. Özellikle insan nüfusunun yoğun olarak bulunduğu büyük şehirlerde, çalışır durumda elektroniklerden etiketleri çıkarılmamış giyeceklere ve paketleri hiç açılmamış yiyeceklere ev önlerinde veya çöplerde rastlamak mümkün. Eğer bu bir opsiyon değilse, para karşılığı olmak yerine değiş tokuş içeren marketler, ikince el ürünlerin düşük ücretlere satıldığı pazarlar, ve internet üzerinden kullanılmayan eşyaların ihtiyacı olanlara ulaşmasını sağlayan freecyle ve benzeri platformlara yönelmek bu yolda atılacak adımların başında geliyor.

Bugün evinizde yer kaplayan, çeşitli nedenlerden dolayı kullanmadığınız ürünleri ihtiyacı olacakların kullanımına sunmak için girişimlerle başlayabilirsiniz. Çünkü sizin ihtiyaç duymadığınız bir ürün başkasının hayatını değiştirebilir. Mutfağınızdaki eskiyen gıdalar bile gübreye dönüştürülerek bitkilerinize yaşam verebilir! Genel olarak tüm tüketim alışkanlıklarınızı gözden geçirip gerekliliklerini sorgulamak ve mümkün oldukça ikinci el ürünlere yönelmek, çevreye verdiğiniz zararı azaltma yolunda büyük yol kat etmenizi sağlayacaktır.

Çünkü hepimiz biliyoruz ki gerçek mutluluk alışverişte veya gerekmediği halde ısrarla devam ettirdiğimiz fazla tüketimde değil! Elimizde bulunan kısıtlı vaktimizi tüketerek dünyaya zarar vermek yerine sevdiklerimizle geçirmeye yönelerek sadece kendimizi mutlu etmekle kalmaz, etrafımıza da yaydığımız olumlu enerji ile daha büyük bir değişimi mümkün kılabiliriz.


Çise Ünlüer (16 Şubat 2014)

ciseunluer@gmail.com

9/21/2013

Geri Değil İleri Dönüşüm



Doğal kaynakların sonsuz olmadığı ve dikkatli kullanılmadıkları müddetçe yok olacaklarını göz önünde bulundurarak yola çıkan geri dönüşüm girişimi, yeniden değerlendirilme imkanı olan atıkların çeşitli fiziksel ve kimyasal işlemlerden geçirilerek ikincil hammaddeye dönüştürülmesi sonucu tekrar üretim sürecine dahil edilmesini ve bu sayede hammadeye olan ihtiyacın azaltılmasını içeriyor. Başka bir deyişle, herhangi bir şekilde kullanılarak kullanım dışı kalan geri dönüştürülebilir atık malzemelerin çeşitli geri dönüşüm yöntemleri ile hammadde olarak tekrar imalat süreçlerine kazandırılması.

Daha önce birçok kez bahsettiğimiz geri dönüşümün doğaya verdiğimiz zararı azaltmadaki etkisi tartışılmaz. Kullanılmayan eşyaların geri dönüşümüne gelmeden, satın alma eyleminden önce atılacak olan en önemli adım olan “precycling”den de bahsetmiştik. Precycling’e göre alışverişe çıkmadan önce ihtiyacımız olan ürünlerden hangisinin daha az atığa neden olacağını düşünerek işe başlıyoruz. Bu yolda, elde olan opsiyonlardan hangilerinin diğerlerine göre daha az kirlilik yaratarak çevreye olan zararı azalttığını belirlemek, alışverişte plastik torba kullanmamak için yanımızda kendi bez torba veya filemizi götürmek, ve ambalaj atığını en aza indirmek gibi adımlar atılıyor. Genel olarak bir şeyi satın alırken gerçekten ihtiyacımız olup olmadığını iyice tartmak, belki bir gün lazım olur ihtimali ile hayatımızı gereksiz ürünlerle doldurmamak precycling anlayışının temelini oluşturuyor.

Gelelim bugünkü konumuza... Precycling ve geri dönüşüm sürecinin karşılığı olan “recycling”den sonra, Türkçe’de “ileri dönüşüm” olarak geçen “upcycling”i öğrenmemizin vakti geldi de geçiyor bile. Sürdürülebilirlik kavramı ile hayatımıza giren bu üç adım – precycling, recycling, ve upcycling – bir araya geldiği zaman neden olduğumuz atık miktarını sıfırlamak ve doğal kaynaklarımızı korumak mümkün. Gelin, upcycling’i daha yakından tanıyalım...

Upcycling, kullanım sürecinin sonuna geldiğine inandığımız için atılacak durumda olan eşyaların geri dönüşüm yerine, orjinal amaçlarından farklı bir şekilde yeniden düzenlenip, çevreye zarar vermeden değer kazandırılarak tekrar kullanıma koyulmasını içeriyor. Upcycling’i geri dönüşümden farklı kılan en büyük özelliği, işlem sonrası elde edilen eşyaların kalitesinin, en az orjinal eşyanın kalitesi kadar yüksek olması. Oysa geri dönüşüm sonrası elde edilen çoğu eşya, başta kullanılan malzemeler kadar kaliteli değildir.

Örneğin, geri dönüştürülen plastik şişeler, bu işlem boyunca plastiğin içine kimysalların sızma riskinden dolayı bir sonraki kullanımlarında genellikle yiyecek ve içecek saklamada kullanılan plastik olarak değil, insan sağlığı açısından daha az teklikeli amaçlar için kullanılırlar. Ancak geri dönüşüm, bu malzemelerin eninde sonunda atık olmasını engellemek yerine, kaçınılmaz sona varmadan sadece aradaki zamanı uzatır.

Eskiyen kıyafetlerin toz bezi yapılması ve çalışma yerlerinde kullanılan beyaz kağıtların tuvalet kağıdına dönüştürülmesi işlemlerinin ortak noktası nedir? Kullanılmış eşyaların yeniden amaçlandırma yolunda daha az kalitede olan ürünlere dönüştürülmeleri! “Downcyling” adı verilen ve dönüştürülen eşyaların hızlı bir şekilde atık olmasını engelleyemediği için çok da tercih görmeyen bu işleminin tam tersi olan upcycling, malzemenin sonraki kullanımı için kalitesini bozmadan kullanıma sunduğu için atık olmasını da tamamen engelliyor.

Eşyaların karakteristik değeri bozulmadan farklı amaçlar için kullanılarak değer kazanmasına en güzel örnekler eski lastiklerin yaşam alanlarında yeşilliği sağlamada saksı olarak kullanılması, eski şarap şişesi mantarlarının yapıştırılarak banyo halısı yapılması, ve daha nice atık gıda paketlerinin vazodan çerçeveye kadar geniş bir yelpazesi olan dekoratif ürünlere ve mobilyalara dönüştürülmesi...

Bu alanda başarı gösteren şirketlerden TerraCycle, Amerika ve Avrupa’dan sonra şimdi Türkiye’de atıkları toplayarak sadece çevre bilincinin yayılmasını sağlamıyor, aynı zamanda atıkların ileri dönüşümünü mümkün kılarak insan nüfusunun artışı ile paralel olarak artan tüketimin doğa üzerindeki zararını azaltıyor. Atıkların doğada kendiliğinden bulunan bir oluşum değil, insanlar tarafından üretildiğini vurgulayan TerraCycle’a göre atık fikri üç adımda ortadan kaldırılabilir: Atıkların seçimi, toplanıp gönderilmeleri, toplanan atıklardan çözüm ve fayda üretimi. Çeşitli yiyecek ve içecek paketlerinden diş fırçası, diş macunu tüpü, diş macunu kapağı, ve diş ipi kutusu gibi ağız bakım ürünü atıklarına kadar herşeyi kabul eden şirkete, terracycle.com.tr adresinden üye olarak nakliye masrafları da dahil olmak üzere herhangi bir ücret ödemeden atık göndermek mümkün.

Özellikle geri dönüşümün tam anlamıya gerçekleşmediği ve çöp toplama sıkıntılarının sıklıkla yaşandığı ülkemizde, yaşadığınız alanlardaki çöp fikrini tamamı ile ortadan kaldırmak istiyorsanız, ileri dönüşüm girişimleri ile kendi çözümlerinizi yaratabilirsiniz! Malzeme, yani çöp hazır, tek ihtiyacınız olan biraz yaratıcılık! Onun için de internetten yararlanabilir, birbirinden zevkli ürünlerin yaratıcısı olabilrsiniz...


Çise Ünlüer (22 Eylül 2013)
ciseunluer@gmail.com

8/09/2013

Plastikten Vazgeçmenin Zamanı



Her ne kadar mümkün oldukça uzak durmaya çalışsak da, ülkemizde yaz aylarında yüzleşmek durumunda kaldığımız sıcak havanın getirilerinden biri yüksek su tüketimi. Vücudumuzun ihtiyacı olan yeterli suyu elde etmenin birçok yolu varken, özellikle dışarda olduğumuz vakitlerde elimizin ilk gittiği şey şişe suyu oluyor. Hem de, karadan kumsallara çevre kirliliğinin en büyük nedenlerinden biri olan ve ne yazık ki ülkemizde henüz tam anlamıyla geri dönüşümü gerçekleşmeyen plastik şişelerde gelen, ne kadar hijyenik ve güvenilir olduğu belirsiz olan şişe suyu! Oysa şişe suyundan uzak durmak için o kadar çok nedenimiz var ki!

Sadece biraz düşünecek olursak, doğanın bize en saf, en temiz hali ile sunduğu su, tüm canlılar gibi insanların da en doğal haklarından biri. Geçmişten bugüne doğadaki birçok kaynak gibi suyu da dikkatsizce kullanan ve bencilce kirleten insanlık yüzünden bugün, bu en doğal hakkımızı bize şişeleyip satan şirketleri desteklemeye devam ediyoruz. Bu durum devam ederse, doğaya zarar verdikçe geleceklerini ellerinden aldığımız çocuklarımızın şişelenmiş temiz hava satın almaya başlamaları an meselesi! Bu duruma dur demek için, sadece marketlerde satılan plastik şişeler değil, ev ve iş yerlerine kadar getirilen plastik damacanaların içinde de hayatımıza giren içme suyuna farklı bir gözle bakmanın zamanı geldi ve geçiyor bile!

Su ihtiyacımızı gidermek istediğimizde, elimiz birçoğu laboratuarlarda hazırlanmış plastik şişe sularına her uzandığında, kendi doğal haklarımızdan vazgeçerek zaten bize ait bir kaynağa normalinden binlerce kat fazla fiyat ödemekle kalmayıp, ekolojik bir felaketi desteklediğimizi unutmamalıyız! Üstelik plastik şişelerde satılan su, şişelerin üzerine yapıştırılmış etiketlerde gösterildiği gibi üstü karlı dağlar veya şarıl şarıl akan su kaynaklarından doldurulmuyor!

Plastik şişe kullanımı, içerdikleri metalik ve diğer toksik kimyasalların vücudumuza girmesine neden oluyor. Nasıl mı? Yıllardır tekrar tekrar tehlikesini vurguladığımız Bisfenol A (BPA), özellikle plastik yiyecek ve içecek kaplarında bulunan ve doğrudan insan vücuduna girerek ciddi hastalıklara neden olan tek kimyasal değil. Plastikten yapılmış kaplarda zaman veya ısı değişimleriyle çözünmeye hazır birçok farklı kimyasaldan korunmak için birkaç basit yöntem yeterli. Öte yandan, cam veya paslanmaz çelikten yapılmış şişelere yerleştirilen suda böyle tehlikeler bulunmuyor!

Öncelikle plastik kapları sıcak veya soğuk ortamlardan, kısacası ısı değişiminden uzak tutmakta yarar var. Bu plastikte tutulan yiyeceklerin kesinlikle mikrodalga fırınlarda ısıtılmaması, ve sıcak yiyeceklerin plastik kaba konulmaması anlamına geliyor. Zamanla evde birikmiş olan tüm plastikleri hayatınızdan çıkarmak ise bu yolda atacağınız en etkili adım olacak. Buzdolabındaki tüm yiyecekleri ya cam kaplarda ya da kase kağıtlarında tutmak sebze ve meyvelerinizin daha uzun süre boyunca taze kalmasına yardımcı olmakla kalmayacak, vücudunuzu zehirden uzak tutmanıza da yaraycak!

Ülkemizde şebeke suyunun temizlik ve güvenilirliği belirsizliğini korusa da, dünyanın çoğu yerinde şişelenmiş suyun şebeke suyundan daha temiz olmadığı iyi bilinen bir gerçek! Çünkü şebeke suyu, şişe suyundan çok daha fazla denetim altından geçiyor. Tabii çeşme suyundaki zararlı boyutlardaki klor miktarını da unutmamak gerek. Ancak bunun da bir çözümü var. Klor uçucu bir madde olduğundan, üstü açık bırakılan bir kabın içerisinde dinlendirilen sudan uçup gidecektir. Şebeke suyunu daha güvenilir hale getirmenin bir diğer yöntemi olan su filtreleme sistemleri de kullanılabilir.

Plastik şişeler petrolden elde edilmekle kalmıyor, şişeleme, soğutma ve taşıma gibi tüm işlemler sırasında da petrol kullanılıyor. Nerdeyse bir milyon arabanın bir yılda kullandığı yakıtla aynı miktarda olan bu petrol kullanımı, her bir plastik su şişesinin üretimi için şişenin çeyreğini dolduracak kadar petrolun harcandığı anlamına geliyor! Bu yetmezmiş gibi plastik şişelerin üretiminde petrole ek olarak her bir şişe için üç şişe su harcanıyor! Evet yanlış duymadınız, her bir şişeye tam tamına üç şişe su harcanıyor!

Bu kadar zararlı olmalarının yanında yeterli miktarlarda geri dönüştürülmeyen plastik şişeler, erişmesi ve kullanımı kolay oldukları için tercih görüyorlar. Oysa ev veya iş yerinde akan çeşmesi bulunan herkesin, kolaylıkla yanında taşıyabieceği su kabını boşaldıkça tekrar tekrar doldurabileceği bir ortam vardır. Tabii bu noktada suyun güvenilirliği de göz önünde bulundurulmalı.

Plastikten uzak durmak için sabah akşam gelecek nesillerin devamlılığının sağlanmasında hangi adımların atılması gerektiğini düşünen bir çevreci olmanıza gerek yok. Sadece kendinizin ve sevdiklerinizin sağlığını biraz düşünüyorsanız, hayatınızdaki tüm plastikleri paslanmaz çelik veya cam olan alternatifleri ile değiştirin.


Çise Ünlüer (4 Ağustos 2013)
ciseunluer@gmail.com

7/29/2013

Yeşil Bir Tatile Hazır mısınız?



Sıcak havanın varlığını hissettirdiği yaz aylarında, günlük hayatın sorumluluklarından kısa da olsa uzaklaşmak veya uzunca bir tatil için yola çıktığınızda hem kendinizin hem de geride kalan evinizin kendi başına çevreye zarar vermediğinden nasıl emin olabilirsiniz? Gelin, birkaç basit adımla, tatile giderken arkanızda nasıl “yeşil” bir ev bırakabileceğinize ve doğayla uyumlu tatil yapmanın yöntemlerine bakalım...

Evinizin siz uzaktayken arkanızdan sizin adınıza enerji harcamaya devam ederek hem doğaya hem de cebinize zarar vermesini istemezsiniz değil mi? Yola çıkmadan yapılması gerekenlerin en başında, gereksiz enerji sarfiyatının önüne geçmek için lambalar, bilgisayar ekranları, ve su ısıtıcıları da dahil olmak üzere tüm elektrik ve gazlı aletlerin tamamı ile kapalı olduğundan emin olmak geliyor. Bu noktada, esas kaynağından, yani duvardan kapatılmamış ekran ve benzeri aletlerin elektrik tüketmeye devam ettiğini hatırlatmakta yarar var.

Gidilecek yere ulaşım, tatil planlamasının önemli unsurlarındadır. Özellikle ülke içinde bir noktayı tercih ettiyseniz, aileniz, arkadaş çevreniz, çalışma arkadaşlarınız ve komşularınız dahil olmak üzere, gideceğiniz yere veya yakınlarına seyahat etmeyi planlayan tanıdıklarınızla araba paylaşabilir, gereksiz yakıt kullanımının önüne geçebilirsiniz. Ulaşımdan bahsetmişken, yeni bir yeri keşfetmenin en güzel yolunun yürüyerek olduğunu unutmadan, gittiğiniz yerde yürüyüş ve bisiklet gibi doğa dostu araçları tercih ederek hem ulaşımınızı eğlenceli bir hale getirebilir, hem de çevreye zarar vermemiş olursunuz.

Evinizdeki tüm fişleri kapadınız ve mümkün olan en doğa dostu ulaşım metodunu kullanarak gönül rahatlığıyla tatilinizi yapacağınız noktaya vardınız. Plastik poşetlerden tek kullanımlık kaplara, özellikle tatilde ne kadar daha fazla atığa neden olduğumuzun farkında mısınız? Yanınızda tekrar tekrar kullanılabilen ve hiç ağırlığı olmayan çantalarınızı getirerek bunun önüne geçebilirsiniz. Tatil boyunca aldığınız eşyaların pakletlemelerinin çoğu zaman geri dönüştürülebilir olduğunu unutmayın. Özellikle yurtdışında sıkla görebileceğiniz geri dönüşüm noktalarına bu atıkları türlerine göre ayırarak bırakabilir, geri dönüşümlerine katkıda bulunabilirsiniz.

Kültürümüzün de bir parçası olan hediye vermek, çoğu zaman tatil sonu eve dönüş yaklaştıkça akıllarda “acaba tanıdıklara ne hediye geri götürsem” sorusunun belirmesine ve bir telaşla, gerekli gereksiz bir hediye arayışına düşülmesine neden olur. Gittiğiniz yerlerden sevdiklerinize birkaç gün içerisinde heyecanı geçecek ve çok da bir fonksiyonu olmayan süs eşyaları almak yerine daha kullanışlı ve dayanıklı hediyelere yönelebilirsiniz. Bu noktada, piller ve özellikle de tek kullanımlı piller ile çalışan aletlerden uzak durmakta yarar var. Hediye arayışı boyunca çevre dostu ürünleri tercih ederek hem çevreye, hem de geleceğe yatırım yapmış olursunuz. Aldığınız ürünleri yeni hediye kağıtlarına sarmak yerine, gittiğiniz yerin geziniz boyunca yararlandığınız kullanılmış bir haritasına, ya da o bölgedeki yerli ürün ve alışkanlıkları anlatan broşürlere sarabilir, hem yaratıcılığınızı hem de çevreye olan duyarlılığınızı gösterebilirsiniz!

Tatilden geri döndüğünüzde evinizi iyice havalandırarak siz uzaktayken eve sinen toz ve benzeri kirlilikten arındırabilirsiniz. Sadece eve geri dönüşünüzde değil tatil boyunca da kullandığınız kişisel bakım ve temizlik ürünlerinin mümkün oldukça kimyasallardan arınmış ve doğa dostu olduğundan emin olmak sağlığınıza iyi gelecek. Dolabınızda duran biraz karbonat veya sirkeyi kullanarak evde hazırlayabileceğiniz temizlik ürünleriyle harikalar yaratabileceğinizi unutmayın.

Ve gerçekten dinlenmek, günlük hayttan biraz olsun uzaklaşmak istiyorsanız, cep telefonu ve bilgisayar dahil tüm elektronik aletleri yanınızda getirip getirmemeyi bir kez daha düşünün! Acil durumlar dışında, hayatınızı saran bu elektroniklere düşündüğünüz kadar ihtiyacınız olmadığını göreceğinize eminim...


Çise Ünlüer (28 Temmuz 2013)
ciseunluer@gmail.com

6/08/2013

Daha iyi bir dünya için: Precycling



Daha önce birçok kez bahsettiğimiz geri dönüşümün doğaya verdiğimiz zararı azaltmaktaki etkisi tartışılmaz. Bugün konumuz, kullanılmayan eşyaların geri dönüşümüne gelmeden önce atılacak olan en önemli adım: precycling.

İngilizce’de “recycling” olarak geçen geri dönüşümün aksine “precycling”, satın alma eyleminden önce gerçekleşiyor. Örneğin alışverişe çıkmadan önce ihtiyacınız olan ürünlerden hangisinin daha az atığa neden olacağını düşünerek işe başlıyorsunuz. Elde olan opsiyonlardan hangileri diğerlerine göre daha az kirlilik yaratarak çevreye olan zararını azaltıyor?

Bu durumda verilecek en iyi örneklerden biri pet şişe kullanımı! Dünyada her gün milyonlarca tek kullanımlık plastik şişe doğaya bırakılıyor! Precycling anlayışını benimseyerek, market raflarında duran plastik şişelere yerleştirilmiş içecekler ve diğer her türlü tek kullanımlık paketlemeyle donatılmış ürünlerden uzak durabilirsiniz. Evinizden çıkan atık miktarını azaltarak hem yaşam alanlarınızda gereksiz çöp yığınlarının birikmesinin önüne geçebilir, hem de çevreye düşündüğünüzden çok daha büyük bir yardımda bulunabilirsiniz. Gelin, bu alanda alabileceğiniz birkaç basit önleme yakından bakalım...

Market alışverişine çıkacağınızda, yanınızda götüreceğiniz bez torbalar veya filelerle, gereksiz plastik poşet kullanımı ile gelen kirliliğin engellenebileceğini biliyorsunuz. Bunu daha pratik hale getirmek için her gün yanınızda taşıdığınız çantanızın içine birkaç tane katlanabilen bez torba yerleştirebilir, her zaman yanınızda yeterli miktarda olduğundan emin olabilirsiniz.

Bez torbalarınızı aldınız, markete geldiniz. Nelere ihtiyacınız var önceden belirleyerek hem zaman kazanır, hem de sadece gerçekten kullanacağınız ürünleri alarak gereksiz tüketimden uzak durabilirsiniz. Süpermarket raflarında gördüğünüz ürünlerin çoğu bize ulaşana kadar kilometrelerce mesafe yol alıyor. Ülkemizde yetişmeyen ve uzak ülkelerden getirilen egzotik meyve ve sebzeler her gün artan miktarlarda ithal gıdalar tükettiğimizin kanıtı. Bu durum, kendi ülkemizin normal şartlarda bile zor durumda olan çiftçilerini daha da güç bir durumda bırakmakla kalmıyor, bu gıdaların ülkemize gelmek için uzun mesafeler aşması karbondioksit emisyonlarını büyük ölçüde artırıyor. Başka ülkelerden gelen yiyecekleri tercih etmek yerine kendi ülkemizde yetişen meyve ve sebzelere yönelmek hem yerel ekonomi ve üreticimize katkı koyar hem de sera gazlarının atmosferdeki miktarlarinin azalmasına yardımcı olur.

Artık süpermarkette nereye elinizi atsanız tüketiciye ambalajlanmış şekilde sunulan ürünlerle karşılaşıyorsunuz. Sadece market alışverişlerinizden topladığınız plastik paket miktarını göz önünde bulundurarak, her gün bu yolla ne kadar plastiğin anlamsız bir şekilde doğaya çöp olarak atıldığını görebilirsiniz. Bu durumun büyük bir sorun teşkil etmesinin esas sebebi, yiyecek artıklarıyla kirlenen plastiğin geri dönüşümü ya da baştan kullanımının zor olması. Bunun en iyi örneklerinden biri, karton, plastik, ve folyo olmak üzere birkaç değişik katmandan oluşan meyve suyu kutuları. Bunun gibi değişik maddelerin bir araya gelmesi ile oluşan ambalajların geri dönüşümü neredeyse imkansız.

Peki büyük bir işlevi olmadığı halde ısrarla kullanılan ambalajların bu kadar yaygın olmalarının esas sebebi nedir? Ne yazık ki tüketicinin gözünü boyamaktan daha ileri gitmeyen bu gereksiz girişim için hepimiz aldığımız ürünün fiyatına eklenmiş ekstra ücretler ödüyoruz. Özellikle geri dönüşüm sistemlerinin tam anlamı ile oturmadığı ülkemizde, bir ürünü kullandıktan sonra ambalajını çöpe atmaktan başka bir seçeneğimiz olmadığını düşünecek olursak, precycling’in bizim için bir o kadar daha önemli olduğunu anlayabiliriz!

Bu durumu düzeltmek için, temizlik ve bakım için kullandığınız şampuan, deterjan, ve tuvalet kağıdı gibi kısa zamanda bozulmayacak olan ürünleri mümkün oldukça büyük paketlerde alarak ambalaj atığınızı azaltabilirsiniz. Kuruyemiş gibi açıkta satılan ürünleri satın alacaksanız yanınızda kendi kabınızı götürebilirsiniz. Genel olarak ambalajlanmamış ürünlere yönelebilir, üreticileri daha hafif ve ince ambalajlar kullanmaya teşvik edebilir, ve bu yolda hassasiyet gösteren firmaları destekleyebiliriz!

Precycling mantığını hediye alıp vermede de kullanabilirsiniz. Önceden kullanılmış hediye paketlerini saklayıp tekrardan kullanmak, ya da bir hediyeyi başka bir hediyenin içine yerleştirmek gibi. Mesela ülkemizde hazırlanan ahşap kutu ve benzeri el işlerine adlığınız hediyeyi yerleştirebilir, bu şekilde güzel bir paketleme hazırlayabilirsiniz. Bu yolda edinebileceğiniz bir başka alışkanlık da her gün kağıt gazete ve dergiler almak yerine bu kaynakları internetten takip etmek.

Genel olarak bir şeyi satın alırken gerçekten ihtiyacınız olup olmadığını iyice tartmak, belki bir gün lazım olur ihtimali ile hayatınızı gereksiz ürünlerle doldurmamak precycling anlayışının temelini oluşturuyor. Geri dönüşümün ilk ve en önemli adımı olan precycling sayesinde neden olduğumuz atık miktarının azalmasına katkı koyabilir, doğanın gereksiz yere kirletilmesini engelleyebiliriz.


Çise Ünlüer (2 Haziran 2013)
ciseunluer@gmail.com

4/28/2013

Çöpümüzü İsveç’e Satalım




2010'da ilk kez verilen Yeşil Avrupa Başkenti ödülü ile dünyanın en “yeşil” şehirlerinden biri olarak bilinen başkent Stockholm ve İsveç’in diğer birçok noktasında gerçekleşen sürdürülebilir uygulamalar, atık yönetimi, geri dönüşüm, ve yenilenebilir enerji gibi geleceği yönlendiren girişimlerin sınır tanımadan hangi boyutlara taşınabileceğini temsil ediyor!

İsveç sadece atık yönetimi değil, sürdürülebilirlik kavramının her yönü ile hayatın merkezinde yer aldığı, tamamı ile örnek alınacak bir ülke. Evsel atıkların sadece yüzde bir (1%)’inin toprağa gömüldüğü ülkede, atıkların yüzde ondört (14%)’ü biyolojik arıtmaya tabi tutuluyor, yüzde otuz altı (36%)’sı geri dönüştürülmek için ayrılıyor, yüzde kırk dokuz (49%)’u ise ısı elde etmek için gerekli işlemlerden geçiyor. Yani İsveç atıklarının nerdeyse tümünden yararlanmanın yollarını bulmuş!

Yeşil teknolojilerin hükümetin yatırımları ve halktan gelen talep ve girişimlerle desteklendiği İsveç’ten öğrenecek çok şeyimiz var! Bunların başında, yenilenebilir enerji kaynakları ve enerji tasarrufu yöntemleri ile donatılan çevre dostu tasarımlar geliyor. Bu anlayış etrafında yoğunlaşan konut ve işyeri projeleri, binaların kendi enerjilerini üretebileceği imkanları da sunuyor. Proje kapsamında yerleştirilen güneş panellerinden, konutlardan çıkan atık suyun yeniden değerlendirilmesine kadar herşey düşünülmüş! Atıklardan elde edilen biyogazın yanında, kış aylarında merkezi bir ısıtma sistemi ile ısıtılan binalar, yazda ise denizden elde edilen su kullanılarak soğutuluyor.

Bu alanda örnek projelerden biri olan Hammarby Sjöstad, sadece birkaç yıl öncesine kadar sanayi bölgesi olarak kullanılan bir alanda, şimdilerde 30 binden fazla insana çevre dostu bir yaşam ve çalışma alanı sunuyor. Proje kapsamındaki binaların sera gazı salımını azaltmak için akla gelen her tür sistem kullanılmış! Binalar atık sudan elde edilen ısıyla ısıtılıyor; bölgede yaşayan herkes ya yürüyerek, ya da bisiklet veya sadece biyogaz, etanol ve biyodizel gibi yeşil yakıtlarla çalışan toplu taşıma araçlarını kullanarak işe gidip geliyor.

2030 yılına kadar ulaşım sektöründe tamamen yeşil yakıtlara geçmeyi hedefleyen başkent Stockholm bu yolda emin adımlarla yürürken, 2050’ye kadar fosil yakıtlardan tamamı ile arınmış bir şehir yaratma hedefini de elde edebilecek gibi görünüyor! Geçtiğimiz günlerde İsveç’in yaşadığı bir “problem”, bu alanda ne kadar önemli girişimlerde bulunduklarının kanıtı. Gerçekleşen sürdürülebilir projeler kapsamında enerji ihtiyacının önemli bir kısmını çöplerden elde eden ülkede çöp kalmadı!

Evet, yanlış duymadınız! Biz ülkemizde ne yapacağımızı bilmeden bir kenara attığımız çöplerle doğayı kirletmeye ve geleceğimizi yok etmeye devam ederken, halkının elektrik ve ısınma ihtiyacını karşılamak için yakıt olarak kullandığı çöplerin bitmesi ile ortada kalan İsveç, çöp arayışına çıktı. Komşu ülkelerden Norveç’in çöpünün bir kısmını vermeye sıcak bakması ile derin bir nefes alan İsveç, artık her yıl Norveç’ten satın aldığı 80 bin ton çöp ile halkını ısıtmaya devam edecek.

Bu senaryoda en şanslı çıkan taraf hem çöplerinden kurtulacak hem de bundan kazanç sağlayacak olan Norveç! İsveç’in ise esas “sorunu” ürettiği çöp miktarının, çöp dönüştürme tesislerinde ihtiyacı olandan daha az olması. Çünkü İsveç halkı, günlük hayattaki çöp miktarını mümkün oldukça azaltacak ve geri kalan çöpleri gerektiği gibi ayırarak devlete gereken desteği verecek bilince ve duyarlılığa sahip! Ülkede çıkan çöplerden sadece yüzde dört (4%)’ünün geri dönüşümü mümkün olmayan cinsten olması İsveçlilerin bu konudaki ciddiyetini kanıtlar cinsten.

150 milyon ton atığı ne yapacağını bilmediği için toprağa gömen Avrupa Birliği’nde İsveç benzeri yaklaşımlar benimseyen ülkelerin sayısının giderek artması bekleniyor. Bugün Almanya, Belçika ve Hollanda da atık ithal eden ülkeler arasında yer alıyor. Yıl boyu halkının elektrik ve ısınma ihtiyacını karşılamak için çöplerden yararlanan İsveç, Norveç’ten sonra İtalya ve Romanya gibi geri dönüşüm sistemleri oturmamış ülkelere yönelerek buralarda çöplerden zarar gören alan miktarının azalmasına katkı koymayı planlıyor.


Çise Ünlüer (28 Nisan 2013)
ciseunluer@gmail.com

4/13/2013

Çevrenin Dostu muyuz?




Geçenlerde internette karşıma çıkan Türkiye Sürdürülebilirlik Akademisi'nin geçtiğimiz yıl yaptığı bir anketin sounçlarını paylaşmak istiyorum. 15 yaşın üzerinde şehirlerde yaşayan 1500’e yakın insan üzerinde yapılan bu anket, tüketicilerin yüzde seksen altı (86%)’sının yeşil ve çevreci ürünleri tanımlayabilidğini, yüzde kırk dokuz (49%)'unun yeşil ve çevre dostu ürünleri geri dönüşümle özdeşleştirdiğini, ve yüzde yetmiş bir (71%)'inin satın aldığı ürünlerin çevre dostu olması gerektiğini düşündüğünü ortaya koydu.

Çalışmanın devamı daha da ilginç. Ankete katılan tüketicilerin yüzde ondokuz (19%)'u çevre dostu ürün satın alıyor, yüzde elli yedi (57%)'si yüksek fiyatlar nedeniyle çevre dostu ürün satın alamıyor, ve yüzde yirmi (20%)'si o ürünün çevre dostu olduğuna inanmıyor. Çevre dostu ürün satın alan yüzde ondokuz (19%)'luk küçük gruptan yüzde atmış yedi (67%)'si bu tercihini gıda ürünlerinde yapıyor. Toplamda tüketicilerin yarısı çevre dostu ürünlerin enerji tasarrufu sağlaması gerektiği konusunda hemfikir. Kişisel girişimlerde en çok vurgulanan alan ise bireylerin gerçekleştirdiği elektrik ve su tasarrufu girişimleri. Anket, tüketicilerin yüzde otuz dört (34%)’ünün çevre ile ilgili çalışmaların olumlu yönde ilerlediğine inandığını ve bu konuda devletten beklentileri olduğunu da gösteriyor.

İnsan istemeden bu anketin ülkemizde tekrarlaması durumunda çıkacak sonuçları merak ediyor. Tüketicilerin çevre dostu konulara bakış açısı ve bu konudaki girişimlerinden bahsetmişken, her gün düşünmeden çöpe attığımız malzemeler konusunda neler yapabileceğimize değinmek istiyorum. Günün sonunda farkında olarak veya olmayarak doğamızı kirleten bu atıkların çoğunu, en başından tamamı ile gereksiz olmalarına rağmen dikkatsizce kullanılan paketlemelerin oluşturduğunun farkında mısınız? Buna bir de nerdeyse hiç kullanılmadan çöpe giden malzemeler eklenince durum gerçekten korkutucu boyutlara ulaşıyor.

Bu sorunun çözümü, yine sorunun kaynağı olan bizlerde! Günlük hayattaki çöp miktarınızı azalmak için atılacak ilk adım evdeki malzemeleri tekrar tekrar kullanmanın yollarını düşünmek. Örneğin eve gelen zarflar, özel günlerinizde aldığınız hediyelerin sarıldığı kaplama kağıtları ve buna benzer birçok malzeme çok da yaratıcılık istemeden kolaylıkla birçok kez kullanılabilir. Bir de tek kullanımlık eşyalar var ki değinmeden geçemeyiz! Marketlerde ve bazı restoranlarda verilen plastik kaşık, çatal, bıçak gibi tek kullanımlık tüm eşyalardan uzak durabilir, bunları destekleyen kuruluşlarla görüşlerinizi paylabilirsiniz. Evde hazırladığınız yemeğin artan kısmını ihtiyacı olanlarla paylaşmayı deneyebilir, veya saklayacaksanız da plastik yerine cam kapları tercih edebilirsiniz.

Günlük hayattaki atık miktarınızı direk olarak etkileyen alışveriş alışkanlıklarınızı bir kere daha gözden geçirmekte yarar var. Alışverişe çıkmadan gerçekten ihtiyacınız olanların listesini hazırlamak daha sonra gereksiz miktarlarda satın almanızı engelleyebilir. Bir de yanınızda kendi çanta veya filelerinizi götürerek doğada çözünmesi çok uzun zaman alan plastik poşet kirliliğinin önüne geçebilirsiniz.

Son ne zaman bir elektroniğinizi gerçekten artık çalışmayacak noktaya gelene kadar kullandınız? Gereksiz tüketiciliğin nerdeyse moda olduğu günümüzde bu çukura düşmemek için sırf başkalarının ne düşündüğünü önemsemeden hareket edin. Özellikle hızlı ilerleyen teknolojiyi yakalama çabaları içinde, gayet iyi bir şekilde çalışır durumda olmasına rağmen kullanılmayan telefonlar koleksiyonunuza bir yenisini eklemeyin.

İyi bir düşünseniz, sahip olduğunuz çoğu şeye gerçekten ihtiyacınız olup olmadığını sorgulayacağınıza eminim. Hangimizin eli ihtiyacı olmadığı halde indirimde gördüğü bir elbiseye uzanmadı? Ya da basit bir tamirden sonra eskisinden çok daha iyi çalışabilecek bir elektroniğe bir şans daha vermek yerine, raflarda ışıldayan, kutusunun üzerinde en son teknolojilerle donatılığı anlatılan yenisini alınca eskisini düşünmeden bir kenara atmadık mı? Oysa ninelerimiz kaçan çoraplarını bile düzeltirp tekrar tekrar giyer, evde bozulan herşeyi tamir etmenin, edemezse de bozulan şeyden başka kullanım alanları yaratmanın yolunu muhakkak bulurdu.

Bugün tüm elektronikleriniz, kıyafetleriniz ve hatta diş fırçanız dahil olmak üzere sahip olduğunuz herşeyi kutulara koyup kaldırsanız, ve ihtiyacınız olduğu zaman tek tek çıkarmaya başlasanız eminim aylar sonra o kutuların yarısından fazlasına bir kere bile dokunmamış olacaksınız. Bunu denemeyecek olsanız bile bir düşünün...


Çise Ünlüer (14 Nisan 2013)
ciseunluer@gmail.com

 
YEŞİLE DÖNÜŞ | ÇİSE ÜNLÜER | GREEN IT