Showing posts with label nükleer. Show all posts
Showing posts with label nükleer. Show all posts

5/20/2015

Radyoaktif Değil Aktif Ol!


Kısa bir süre önce Soma’da yaşananların da bize bir kez daha hatırlattığı gibi kurallara uygun yönetilmeyen enerji kaynaklarının trajediden başka bir sonucu olacağını düşünmek kendimizi kandırmaktan başka birşey değil. Akkuyu nükleer santralinin taşıdığı yüksek riskin farkında olan halkımız, çeşitli sosyal medya platformları üzerinden “Akkuyu’da Nükleer Bombaya Hayır” başlığı altında kurdukları gruplar sayesinde bir araya gelerek sesini duyuruyor.

Karar alma sürecinde Kıbrıs halkının da söz hakkı olması gerekirken hükümetten umulan desteğin gelmemesi ile kurulan “Nükleere Hayır Platformu”, yaklaşık 30 farklı sendika, çevre örgütü, dernek, oda, vakıf, ve birlikten oluşuyor. Platform, olası bir kazada Kıbrıs halkının en çok etkileneceklerin başında geldiğini vurgulayarak, Türkiye’de nükleer enerji gerçeklerinin farkında olan gruplarla iletişim halinde çalışıyor. Bugün Türkiye’de Mersin ve İzmir başta olmak üzere birçok şehirde yapılan eylemeler, ülkemizde gerçekleşen çeşitli aktivitelerle destekleniliyor.

Bu bağlamda yakın hedeflerden biri hükümetin de bu sürecin içinde olması koşuluyla Akkuyu NGS konusunun Bakanlar Kurulu ve meclis gündemlerinde yer alması için gereken adımların atılması. Bu sayede yirmiden fazla milletvekilimizin net bir şekilde Akkuyu’da kurulacak olan nükleer santrale karşı çıktığını ve bir kaza durumunda öncelikli olarak etkilenecek Kıbrıs’ın karar alma süreçlerine dâhil edilmesi gerektiğini düşündüklerini gördük. Karar verici olmamamıza rağmen öncelikli olarak etkileneceğimiz bu olayla ilgili gerekli hassasiyetin vurgulanması önemli. Dünya çapında tanınan bir ülke olmamamızdan dolayı hukuki olarak herhangi bir şikayetimizin uluslararası platformda kabul görmemesi, Türkiye hükümetine bu konuda görüşlerimizi belirtmemizi engellememeli.

Türkiye’nin komşularıyla arasında sorun çıkaracak olan nükleer santralin yapımından atıkların taşınmasına kadar tüm durumlarda olası kaza ve saldırılara karşı korumasız olmasının yanında mevcut güvenlik önlemlerinin de yetersiz olduğununu hatırlatmakta yarar var. Bu yolda tüm ilgili kurum ve kuruluşların yanında çevre derneklerini de nükleer enerji için karar alma süreçlerine dâhil etmek büyük önem taşıyor.

Gerçekçi bir yaklaşım için Türkiye’nin yakın ve ileri gelecekteki enerji ihtiyacının bugünkü doğal ve yenilenebilir kaynaklarını verimli bir biçimde kullanarak nasıl karşılanacağını gösteren bir projeksiyon ve detaylı bir çalışma yapılması duruma netlik getirecek. Özellikle rüzgâr ve güneş gibi yenilenebilir enerji kaynakları açısından zengin bir ülke olan Türkiye’nin bu fırsatları değerlendirmek yerine nükleer gibi tehlikeli ve geri dönülmez felaketlerle sonuçlanabilecek enerji kaynaklarına yönelmesi bu kararın tamamen siyasi olduğunu gösteriyor. Bu alanda çalışmalar yürüten uzmanlar, yeni kurulan nükleer santrallerin ağır sübvansiyonlara ihtiyaç duyduğunu belirterek, eski ve riskli bir teknoloji için yüksek miktarlı yatırımlar yapılmasının ekonomik açıdan da mantıklı olmadığını vurguluyor.

Tüm adamızın bugün “hayalet şehir” olarak bilinen kapalı Maraş bölgesi gibi olduğunu düşünün. Çünkü olası bir nükleer kazada karşı karşıya kalacağımız manzara bundan çok farklı olmayacak. Yaşanacak en basit bir elektrik kesintisinin neden olabileceği nükleer felakette yüzbinlerce insan ölebilir. Bölgede var olan ve gelecekte var olacak kuşakların da hayatını karartacak ölümcül hastalıklar yıllarca baş gösterebilir. Çok geniş bir çaptaki tarım ve turizm endüstrisi olduğu gibi çökebilir. Hatta reaktörlerin etrafındaki çok geniş bir alanda nükleer atıkların etkileri yüzyıllar sürerek ekolojik facialara neden olabilir, bugün doğası ile her göreni büyüleyen adamızda hiçbir yaşam şansı kalmayabilir...

Kıbrıs’ın doğa ve geleceğini korumak için vermemiz gereken mücadele ancak tüm halkın biraraya gelerek kesin bir karşı duruş sergilemesi ile başarıya ulaşacaktır. Şimdi hep birlikte ve her zamankinden çok daha güçlü bir şekilde emin adımlar atarak "Nükleere Hayır" deme vaktidir!


31 Mayıs 2015

Çise Ünlüer

Nükleer Karanlık


Akkuyu'da yapılacak ilk nükleer santralin izninin meclisten geçmesi ile Türkiye ve komşu ülkeler etkilerini uzun yıllar hissedeceğimiz geri dönülmez bir felaketle yüz yüze kalma yolunda ilerliyor. Alınan yüksek riski görmek istememekte ısrar eden yönetim ise yakın gelecekte nükleer tesis sayısının 20 milyar dolarlık maliyetli Akkuyu NGS ile sınırlı kalmayacağını, üçe çıkacağını söylüyor! Oysa Japonya, Almanya, İsveç gibi gelişmiş ülkelerin bile yönetemediği veya yönetmek istemediği için kapatma kararı aldığı nükleer enerji santrallerine umut bağlamak kendi ipmizi çekmekten başka birşey değil. Çünkü küçük bir elektrik kesintisi veya herhangi bir nedenden jeneratörlerin devreye girmemesi gibi en basit bir beklenmeyen durumda Akkuyu sızdırıcak, patlayacak, bölgedeki canlı hayatını sonlandıracak...

Akkuyu’da nükleer santral yapılırken dünya bu alanda yaşanan yeni kazalar yüzünden nükleer enerjinin güvenilirliğini tartışmaya başladı. Çernobil ve Fukuşima’da yaşananlar kimimizin gözlerini açtı, kimimize göre hiçbir anlam ifade etmedi. Bu iki ve daha önce yaşanan tüm nükleer kazaların ortak noktası hiçbirinin sebebinin önceden akla gelmemesi. Ancak Fukuşima nükleer felaketinden önce milyonda bir olduğu düşünülen kaza riskinin gerçekte o kadar düşük olmadığını, güvenli nükleer santrallerin bir masaldan ibaret olduğunu artık hepimiz biliyoruz. Olası bir kazada hemen veya uzun vadede hayatını kaybedecek olan insanlar için ülkelerinin enerjide dışa bağımlılığını azaltmış olması hiçbir anlam ifade etmeycek. Üstelik Türkiye’nin enerji ihtiyacının tahmin edilen seviyelerde olmadığını belirten uzmanlar, Rus Atom Enerjisi şirketi Rosatom ile yap-işlet modeline göre yapılan anlaşma şartlarının Türkiye’nin dışa bağımlılığını azaltmadığını, tam tersine hem doğalgazda hem elektrikte Rusya'ya bağımlılığı arttıracağınının altını çiziyor.

Türkiye bugün toplam enerjisinin 70%’ini petrol, doğalgaz ve kömür gibi fosil kaynaklardan elde ediyor. Petrol ve doğalgazın nerdeyse tümü, ve kömürün yaklaşık 30%’ı ithal ediliyor. Bu resme Rusya’nın kontrolü altında olacak nükleer enerji de eklenince, Türkiye enerji konusundaki bağımsızlığını tamamen kaybedecek. Ülke yönetiminin, enerji alanında yüzleşilen esas sorunun kullanılan enerji miktarı değil verimliliği olduğunu farketmesi ile yaşayacağı aydınlanma sadece nükleer değil fosil kaynaklı enerji türlerine olan bağımlığının da azaltılmasını mümkün kılacak. İyi planlanacak atık enerji geri kazanım girişimleri, teşvikler, ve tasarruf yöntemleri ile mevcut kapasitedeki yerli enerji yenilenebilir enerji kaynakları ile desteklenerek ülkenin tüm enerji ihtiyacını karşılayabilir.

Nükleer santraller gibi çevre ve canlı hayatına zarar veren tüm girişimlere karşı en etkin sivil toplum kuruluşlarından biri olan Greenpeace, Avrupa Radyasyon Risk Komitesi (ECCR) raporlarına göre Japonya’da yaşananlardan dolayı 200 bin kişinin kanser riskiyle karşı karşıya olduğunu hatırlatıyor. Sadece birkaç hafta önce Kanada'nın British Columbia kıyılarında tehlikeli Sezyum 134 maddesine rastlanıldı. Bu radyoaktif kalıntı, üzerinden 4 yıldan fazla zaman geçmiş olan Fukuşima felaketine uzanıyor. Yüzbinlerce insanın hayatını altüst eden Fukuşima nükleer santral felaketinin etkileri bugün görüldüğü gibi daha uzun yıllar boyunca sürecek. Geçmişe hızlı bir yolculuk yapacak olursak, Fukuşima’da 8.9 şiddetinde yaşanan depremin neden olduğu elektrik kesintisi nükleer santrallerinin ne kadar hassas olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Fukuşima’da yaşananlar, nükleer enerji santrallerinde bulunan yüksek miktarda radyoaktif maddenin en küçük sorunda şebekeden elektrik alamadığında tamamen kontrölden çıktığını bir kez daha hatırlattı.

Herhangi bir elektrik kesintisi durumunda santral çalışmadığı için reaktörleri soğutan sistemler de devre dışı kalır. Reaktörlerdeki radyoaktif madde tarafından üretilen yüksek derecedeki ısı soğutulamadığından kısa bir süre içinde nükleer sızıntı yaşanır. Bu sızıntının önüne geçmek için reaktörün su akımını sağlayan pompalarla devamlı bir şekilde soğutulması, bunun için de aralıksız ve sorunsuz bir elektrik bağlantısı şart. Birinci derece deprem kuşağı üzerinde bulunan Türkiye’nin Fukuşima'da olanların benzerini yaşaması için ne büyük bir depremin ne de küçük bir sarsıntının gerçekleşmesi gerekmez. Ülkemizde olduğu gibi Türkiye’de de sıklıkla yaşanan en basit bir elektrik kesintisinde soğuma işlemlerinin durması benzeri bir felaketi kaçınılmaz kılacak.

Bir sonraki elektrik kesintisinde mum ışığı altında adamızın güzel havasını solurken yakın gelecekte yaşayacağımız kesintilerin bu kadar rahat geçmeyeceğini unutmayalım...


17 Mayıs 2015

Çise Ünlüer

2/13/2015

Akkuyu Nükleer Risk Santrali


Geçtiğimiz haftalarda Akkuyu Nükleer Güç Santrali (NGS)’nin enerji bağımsızlığını sağlamaya çalışan Türkiye için ne kadar riskli bir yatırım olduğunu konusuna değinmiştik. Çünkü Türkiye hükümeti, nükleer santral planları yaparken Türkiye’nin bu konuda hiçbir deneyimi olmayan bir deprem ülkesi olduğunu unutuyor.

Akdeniz’de 1743 yılında gerçekleşen, ve bugün jeologlar tarafından 9 şiddetinde olduğu düşünülen güçlü bir deprem sonrasında oluşan tsunami Antalya başta olmak üzere çevredeki yerleşim birimlerini de içeren geniş bir alanı etkiledi. Kıbrıs’ın batısından Antalya’ya, doğusundan İskenderun’a uzanan “Helenik-Kıbrıs yayı“ jeoloji mühendislerine göre risk taşıyan bir fay. 271 yıldır enerji depolayan Kıbrıs-İskenderun hattı üzerinde, Japonya’da yaşananların benzeri, 7.5-8 şiddetinde bir deprem bekleniyor. Nükleer santralin konumu için deprem bölgesinde olan ve bu alanda yapılan bilimsel tespitlere göre nükleer santral kurumuna uygun olmadığı uzmanlar tarafından belirtilen Akkuyu, paralelinde uzanan “Helenik-Kıbrıs yayı“na ek olarak Ecemiş fay hattına sadece 25 km mesafede. Oysa Ecemiş Fay’ının her yıl yaklaşık 3 mm hareket ettiği, yani sürekli enerji depoladığı biliniyor. Bu enerjinin yakın bir gelecekte 5.5-6 şiddetinde bir deprem olarak kendini göstermesi gayet olası.

Bunların yanında Akdeniz bölgesinde aktif olan Ölüdeniz ve Doğu Anadolu fay hatlarında da depremler bekleniyor. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) tarafından 2009 yılında yayınlanan “Nükleer Güç Santraline İlişkin Yönetmelik”, santral güvenliğini etkileyebilecek faya işaret eden kanıtların bulunması takdirde, düşünülen sahada santral inşasının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini bildiriyor. Normalde bu şartın bile yargı sürecini başlatmaya yetecek olmasına rağmen Türkiye’nin Ruslarla yaptığı anlaşma “devlet anlaşması” statüsünde olduğu için bu mümkün değil.

Akkuyu NGS’nin planlandığı gibi sorunsuz bir şekilde inşaa edilerek faaliyete geçtiğini düşünelim. Mucize bir şekilde, çalıştığı süre boyunca deprem ve benzeri hiçbir doğa olayından etkilenmediğini de varsayalım. Bu süreç sonrası meydana gelen yüzlerce ton radyoaktif atıkların nasıl saklanacağı konusunda yıllardır araştırma yapan Almanya bile kesin bir sonuca varamadan Türkiye’nin bu konuda nasıl bir yaklaşım belirleyeceği gerçekten merak konusu. Üstelik henüz dünyanın hiçbir noktasında nükleer atıkların saklanması ve imhası için nihai bir çözüm ve depolama alanı bulunmuyor. Atıkların gemilerle Rusya’ya götürüleceği söylemleri doğru ise Türkiye etrafındaki istikrarsız coğrafyadan kaynaklanan kaza ve hasar riski oldukça yüksek. Yetersiz güvenlik önlemleri, insan hataları, veya beklenmeyen terör saldırıları yüzünden yaşanacak herhangi bir tedirginlik insan ve çevre sağlığına zarar verecek. Bunlara ek olarak, santrali soğutmak için kullanılacak suyun Akdeniz’den alınıp tekrar denize geri dökülmesi denizin bu kısmımlarında ısı yükselmesine ve ekosisteme geri dönülemez zararlar verimesine neden olacak.

Gelişmeleri hızlandırmak için ışık hızı ile 1 Aralık 2014 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından onaylanan Akkuyu Nükleer Santralı Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) Raporu ve baz aldığı nükleer enerji teknolojisi hakkında Türkiye Çevre Mühendisleri Odası’nın yeterli bilgiye sahip olup olmadığı tartışılır. Kendilerini bekleyen belirsiz gelecek ve planlanan projenin getireceği büyük riskler karşısında görüşleri ciddiye alınmayan Mersin halkı, şeffaf ve demokratik bir katılımla bu konuda fikir beyan etmek istiyor. Mersin halkını geçtim, kurulacak olan santral Mersin merkezine 137 km olmasına rağmen Kıbrıs’a sadece 90 km mesafede olmasından dolayı bizim için de çok büyük bir risk taşıyor.

Önümüzdeki haftalarda Kıbrıs halkının ve yönetimin bu konudaki girişimlerinden bahsedeceğiz. Çünkü, yüksek maliyetinin yanında, yeryüzündeki canlı hayatını riske atan nükleer enerji, geleceğin enerji kaynağı değildir!


15 Şubat 2015
Çise Ünlüer

1/05/2015

Çernobil’den Akkuyu’ya



Gelin biraz geçmişe gidelim ve çok da uzak olmayan Ukrayna’da sadece 28 yıl önce olanları bir mucize eseri unuttuysak hatırlayalım, hatırlatalım.

Günlerden 25 Nisan 1986. Reaktör çalışanları bir deney yaparak ani bir durumda reaktör türbinlerinin ne kadar uzun süre çalışabileceğini ve acil güvenlik sistemine güç sağlayabileceğini ölçmek ister. Bunu görmek için sistemdeki diğer tüm acil güvenlik noktaları sistem dışı bırakılır, buhar akışı durdurulur, ve dolaşım pompaları ve reaktörün soğutma sistemleri yavaşlatılır. Ancak işler hesaplandığı gibi gitmez ve yakıt kanallarının ısınmaya başlaması ile reaktör tümü ile kontrolden çıkar. Normalden çok daha fazla ısınan reaktörde beklenmeyen bir çekirdek tepkimesinden dolayı iki büyük patlama gerçekleşir. Saniyeler içinde reaktörün gücü 7%’den 50%’ye çıkar. Soğutma için kullanılan suya patlamadan dolayı çıkan yakıt parçacıklarının karışması ile su buhara dönüşerek yarattığı basınçla reaktörün tepesini uçurur ve yangınlar başlar. Ertesi gün devam eden çekirdekteki patlamalar katastrofik bir sonuca yol açarak yüksek miktarda radyasyonun atmosfere yayılmasına ve reaktöre kilometrelerce uzakta yaşayan milyonlarca insanın hayatının zarar görmesine neden olur.

20. yüzyılın en büyük felaketlerinden sayılan Çernobil reaktör kazası, Kiev’den 140 km uzaktaki Çernobil kentindeki nükleer güç reaktöründe çıkan kaza sonrasında çevreye yayılan radyasyonla bilinir. Esas neden olarak reaktörün hatalı tasarımına ek olarak üst üste yapılan hatalar gösterilse de, olanlardan esas çıkardığımız sonuç ortada: Nükleer enerji güvenli değil! Çernobil’de yaşananların etkisi bugün halen devam ederken unutanlar olursa 2011’de Japonya’da yaşanan Fukuşima kazası ile nükleer enerjiden medet ummamamız gerektiğini bir daha anladık.

Yaşananlar üzerine başta Almanya olmak üzere Belçika, İtalya, ve İsviçre gibi birçok ülke nükleer enerji konusunda yaptıkları tüm gelecek planlarını durdurmaya, hatta halihazırda aktif olan santrallerini kapatmaya kadar giden yolda emin adımlarla ilerliyor. Bugün inşası devam eden nükleer santrallerin neredeyse tümü gelişmekte olan ülkelerde. Tehlikenin farkına varmış ülkeler nükleer enerji teknolojileri konusunda dünyanın en tecrübelileri arasında olsalar da, halklarının güvenliği için güneş ve rüzgar gibi yenilenebilir ve aynı anda temiz enerji kaynaklarına yönelmeyi tercih ederken, hemen yanıbaşımızdaki Türkiye, Çernobil’de birçok insanın hayatını cehenneme çeviren Rusya ile işbirliği yaparak çevredeki birçok ülkedeki insan hayatını büyük riske atıyor.

Bugün medyada yer alan tüm haberleri unutun çünkü esas konumuz, yeryüzündeki varlığımızın devamlılığını yakından etkileyecek olan Akkuyu Nükleer Güç Santrali (NGS). Proje hakkında biraz bilgi almak isteyenler için hazırlanmış proje web sitesine göre herşey, 2010 yılının mayıs ayında Türkiye Cumhuriyeti ve Rusya Federasyonu Hükümetleri arasında imzalanan NGS tesisinin kurumu ve işletimini ele alan işbirliği anlaşması ile başlıyor. Planlanan santral, her biri 1200 MWe olan 4 üniteden meydana gelecek, inşaatı tamamlandıktan sonra yılda yaklaşık 35 milyar kWh elektrik enerjisi üretecek.

Bu planda o kadar çok yanlış var ki hangisinden başlamak doğru belli değil. Daha birkaç ay önce meydana gelen maden kazasında bile iş güvenliği ve denetleme alanındaki yetersizliği tüm dünyanın gözü önünde bir kez daha kanıtlanmış Türkiye’nin daha önce hiçbir tecrübesi olmayan nükleer enerji sektörüne emin adımlarla giriyor olması gerçekten hayret verici. Dünyanın önde gelen ülkelerinin bile Japonya felaketinden önce ikiye ayrılmış görüşleri, Fukuşima’dan sonra kesin ve net bir şekilde nükleer enerjinin riskleri konusunda artık hemfikir. Bugün Türkiye’de çoğu sivil toplum örgütü, işçi sendikaları ve dernekler Akkuyu’da nükleer santral kurmanın tehlikelerini gözler önüne sürmek için çırpınırken, nükleer enerjiyi savunan esas gruplar kim biliyor musunuz? Hükümet ve nükleer sektörü!

Hiçbir derin araştırma yapmadan ve ihale açılmadan bu alandaki tecrübesi onaylanmamış ve geçmişi kazalarla dolu Rus Atom Enerjisi şirketi Rosatom’a proje ve bu sayede Rusya’ya inanılmaz bir güç veriliyor. Yaptığı yatırımlarla enerji bağımsızlığını sağlamaya çalıştığını iddia eden Türkiye hükümeti, bu anlaşma ile santralin kurulacağı toprağı ve üzerindeki tesisatın çok büyük bir hissessini Rus şirkete vererek tüm ipleri Rusya’ya devrediyor. Rusya tarafından bakınca inanılmaz kârlı olan bu anlaşma, Türkler için intihardan başka birşey değil.

4 Ocak 2015

Çise Ünlüer

3/09/2013

Nükleerden Vazgeçerken




Japonya’yı vuran Fukuşima deprem ve tsunami felaketinden sonra, nükleer santrallerinden çıkan sızıntı ile başetmeye çalışma çabası dünyanın her noktasında ses uyandırdı. Radyasyonun içme suyu ve yiyeceklere bulaşmış olması etkilenen bölglere yakın yaşayan insanların sağlığı için endişe uyandırıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından yapılan yeni bir araştırmaya göre Fukuşima'daki nükleer felaket sonrası santrallerin 20 km çevresinde yaşayanlar arasında kanser hastalığının görülme oranında yüzde otuz (30%) artış gözlemlendi. Hatta santrallerdeki arızadan dolayı etrafa yayılan radyasyonun çevredeki kelebekleri mutasyona uğrattığı bile daha önceleri bölgeden gelen haberler arasındaydı. Bölgede kelebek yetiştiren ailelerin gözlemlerine göre, bölgedeki toplam kelebeklerin yüzde elli (50%)’sinden falza bir kısmının kanatlarında küçülme ve gözlerinde şekil bozukluğu ortaya çıktı. Bu gözlem Ryukyu Okinawa Üniversitesi’nde yapılan araştırmalar kapasmında da kanıtlandı ve bu çalışma sonrasında Fukuşima Daicii Nükleer Santrali'nden sızan radyasyonun kelebeklerin genlerinde bozukluğa neden olduğu açıklandı.

Fukuşima felaketinden ders alarak 17 nükleer santralinden en eski sekizini kapatan, 2022’ye kadar da kademeli olarak nükleer enerjiden vazgeçmeye karar veren Almanya, diğer Avrupa ülkeleri ve tüm dünyaya örnek olacak bir adım attı. Bu durumda geriye kalan, ve etkisi 250 milyon yıl sürebilen yüksek radyoaktiviteye sahip 17 bin ton atığın güvenli olarak saklanması bugünlerde en çok konuşulan konulardan biri.

Getirilen esas çözüm, nükleer atıkların ülkenin dört farklı noktasındaki tuz madenlerine gömülerek saklanmasına yoğunlaşıyor. Yerin nerdeyse 1 kilometre altına konulacak yanmış yakıt çubuklarının güvenli bir yerde saklanması tüm insanlığın geleceği açısından büyük önem taşıyor. Bu noktada Mersin Akkuyu’da planlanan nükleer santralin neden olacağı atıkların nasıl güvenli bir şekilde saklanacağına dair hiçbir kapsamlı açıklama yapılmamış olması gerçekten düşündürücü. Birara bu atıkları Rus firmanın götüreceğini veya Türkiye’nin satın alabileceğini belirten hükümetin bu basit açıklamasından bile, Almanya gibi sistemli çalışan bir ülkenin dahi 30 senedir uğraşmasına rağmen henüz tam anlamı ile çözemediği, gayet ciddi planlama gerektiren nükleer atık konusunu hiç de iyi düşünmediği aşıkar!

Tuz madenlerini 250 milyon yıl boyunca radyoaktif etkisi devam eden 17 bin ton nükleer atığı saklamak için ideal kılan esas nokta, uzun vadede güvenli bir saklama yöntemi sunduklarına inanılması. Aslında bu konuda araştırma yapılıyor olmasına rağmen henüz kesin bir çözüm mevcut değil. İşin ürkütücü yanı, atıkların nasıl saklanacağı, nükleer santraller yapılmadan düşünülmemiş olması. Yani bir nevi iniş pisti yapmadan uçmak gibi birşey!

Yerin metrelerce altında, radyoaktif sızıntı durumunda dahi etrafa yayılmasını engelleyecek jeolojik yapılar olan tuz madenlerinden başka dünyada henüz kesin bir depolama yeri bulunmuyor. Düşünülmesi gereken bir diğer nokta bu atık saklama noktlarının güvenliliği. Depoların her noktasına yerleştirdiği elektrikli teller, kameralar ve yüksek duvarlarla, Almanya bu konuda iyi bir adım attı. Her birinin fiyatı 2.5 milyon Euro olan, “Castor” isimli dev çelik varillerde geçici olarak bekletilen nükleer atıklar, tuz tepkimesi ölçümlerinden alınan bilgiler ışığında madenlerin geleceği kesinleşene kadar bu ara depolarda güvenli bir şekilde saklanıyor. Bu süreç boyunca, jeolojik süreçleri göz önünde bulunduran mühendisler, geçmişte yaşanan buz devirlerini ve iklim değişikliğinin ilerideki etkilerini de hesaba katmak durumunda.

Nükleer sızıntı olayları aslında dünyanın her yerinde sık sık gerçekleşiyor. Yeraltındaki tanklardan sızan radyoaktif maddelerin canlı sağlığı üzerindeki etkileri ya tam olarak bilinmiyor ya da bilinse de insanları ürkütmemek için açıklanmıyor. Hiçbir zaman yüzde yüz güvenli olmayacağını bildiğimiz halde nükleerin üstüne gitmemiz de bir o kadar daha düşündürücü. Almanya’da nükleer atıkların taşınacağı günün tarihi etraftaki yerli halktan saklanıyor çünkü yenilenebilir enerjiye yönelmeyi tercih eden halk nükleer enerji kullanımını protesto etmek için sokakları dolduruyor, kendilerini tren raylarına bağlıyor, ve atık taşıma işlemini zorlaştırıyor.

Biraz yakına, kendimize bakacak olursak, özellikle yılın çoğu zamanında güneş gören Türkiye gibi uzun sahillere ve güçlü rüzgarlara sahip bir ülkenin enerji talebini karşılamak için yenilenebilir enerji yerine nükleere yönelmesi gerçekten anlamsız. Üstelik uranyum ithalatından dolayı dışarı bağımlı olmamamız şu an imkansız. Her ne kadar bugüne kadar nükleer enerjiye bağımlı olsa da, sahip olduğu kaynaklar açısından çok da zengin olmayan Almanya, bugün toplam elektrik ihtiyacının yaklaşık dörtte birini yenilenebilir enerjiden karşılayarak enerji dönüşümünde yeni teknolojileri ile dünyanın öncüsü olarak yaşananlardan ders aldığını kanıtlıyor. Hedefte ise 2020 yılına kadar elektrikte yenilenebilir enerjinin payını yüzde otuz beş (35%)'e, 2050'de ise yüzde doksan beş (95%)'e çıkarmak var. Bu şekilde iklimi değişikliğini yavaşlatarak 2020'ye kadar sera gazı salınımının yüzde yirmi (20%) miktarında azaltılması hedefleniyor.

Uzun vadeli enerji dönüşümünün iklimi koruma, yenilenebilir enerji, ama en önemlisi enerji tüketiminin azaltılması ve enerji verimliliği ile mümkün olabileceğini düşünen insanların sayısının artması tek ümidimiz. İnsanın olduğu her yerde hata olacağını unutmadan, nükleer enerji gibi tehlike ve riskleri tam olarak bilinmeyen bir yola girmek yerine çok daha az riskli yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelebiliriz.

Çünkü nükleeri destekleyerek, geleceğimizden vazgeçiyoruz...


Çise Ünlüer (10 Mart 2013)
ciseunluer@gmail.com

2/16/2013

Güneş ve Rüzgâr Enerjisinde Son Nokta




Geçen yıl bahsettiğimiz güneş kaynaklı yenilenebilir enerji projesi Desertec’i hatırlıyor musunuz? Finans devleri Munich RE ve Deutsche Bank ile enerji gruplarından E.ON ve mühendislik şirketleri ABB ve Siemens’in biraraya gelmesi ile dünyanın en büyük tek noktaya odaklı solar panel tesislerini kurmak için yapılan 400 milyar Euro’luk bütçeye sahip bir girişim olan Desertec, Kuzey Afrika’da devasa bir güneş enerjisi santrali kurma planıyla başlatıldı. Proje hayata geçirildiğinde, önumüzdeki 40 yıl boyunca Kuzey Afrika ve Orta Doğu’da 100 gigavatlık enerjinin üretilmesi amaçlanıyordu.

Ancak asrın projesi olarak da nitelendirilen Afrika çöllerinin güneş ve rüzgar enerjisini elektriğe dönüştürüp Avrupa’ya nakletme planları ilk zamanlarda düşünüldüğü kadar rahat bir şekilde gerçekleşeceğe benzemiyor. Aslında 2009 yılından bu yana üzerinde çalışılan böyle büyük bir vizyonu gerçeğe dönüştürmenin kolay olmaması ve bu yolda engellerle karşılaşılması gayet doğal. Projede yer alan sanayi şirketlerinin sabırsızlanması ile, Siemens’in projeden ayrılacağını duyurması, ve Desertec’e örnek teşkil etmek için oluşturulan Fas’taki pilot projenin tehlikeye girmesi yatırımcılarda soru işaretleri uyandırdı.

Yenilenebilir enerjiye geçişte tarihi bir hamle olarak görülen Desertec projesi, uygulanabilirse, Avrupa, Yakın Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerinin imzaladıkları yenilenebilir enerjinin sınır ötesine naklini düzenleyen ilk anlaşma olacak. Üye olan ülkelerden Almanya, İtalya, Fransa, Lüksemburg ve Malta anlaşmayı imzalayacaklarını duyurmuş olmalarına rağmen proje için önemli bir konumda yer alan İspanya kararsız davranıyor. Oysa Fas’tan gelen elektrik hatlarının Avrupa’ya ulaştığı esas ülke İspanya. Bu tereddütün gerçek nedenleri arasında ülkenin mali sıkıntı içerisinde olması ve Fas’a bugün elektrik sattığı için yeni bir düzenin işine gelmemesi yer alıyor.

Desertec projesinin ilerlemesine sadece zaman kaybı değil başka zorluklar da engel oluyor. Bunların başında çöl elektriği projesine yoğunlaşan Desertec Sanayi İnisiyatifi'ne üye olan özel şirketlerle uluslararası kuruluşların ve münferit devletlerin çıkarlarının ortak paydada buluşturulmasında çıkan sorunlar geliyor. Örneğin projenin en büyük Alman ortakları arasında gelen E.ON, Schott Solar ve Deutsche Bank projenin gerçekleşememe ihtimalini göz önününde bulundurmaya başladı. Hatta Siemens bir adım daha ileriye giderek Desertec’e tamamı ile sırtını dönmeye karar verdi ve yıl sonunda projeden ayrılacağını açıkladı. Siemens’in bu haberine karşılık veren Çin'in en büyük kamu elektrik dağıtım şirketi State Grid Corporation of China ile, Desertec'in dış ortaklarından Amerikan güneş paneli imalatçısı First Solar projedeki ağırlıklarını arttırmak için çalışmalara başladı.

Avrupa Fotovoltaik Endüstrisi Derneği tarafından yapılan bir açıklamaya göre, güneş enerjisi kullanım kapasitesi 2012 yılında 30 gigavatlık artış yaşayarak dünya genelinde 101 gigavata yükseldi. Herşey yolunda giderse, Afrika'dan Avrupa'ya nakledilen çöl elektriği sayesinde 2050 yılında bütün bölge ülkelerinin toplam ihtiyacıyla Avrupa'nın elektrik ihtiyacının yüzde yirmi (20%)'si Desertec tarafından karşılanacak.

Tabii dünyada gerçekleşitirilen tek yenilenebilir enerji projesi güneş odaklı değil! Yenilenebilir enerji piyasasında en az güneş kadar önemli bir yer tutan rüzgâr enerjisi de umut verici boyutlara ulaşıyor. Avrupa Rüzgâr Enerjisi Birliği (EWEA)’ya göre Avrupa Birliği’nin kurulu rüzgâr enerjisi kapasitesi 100 gigavatı geçti. Bu miktar yaklaşık 40 nükleer santral üretimine veya 11310 kilometre uzunluğunda kömür yüklü bir trenden elde edilecek enerjiye denk geliyor. Küresel Rüzgar Enerjisi Konseyi de, 2011’de 238 gigavatlık kapasiteye sahip olan rüzgar enerjisinde, 44 gigavatlık bir artışla, 282 gigavattlık bir kapasiteye erişildiğini belirtti. Özellikle yenilenebilir enerjilerin kömür ve doğalgaza göre daha ucuz olduğu ülkeler bu konuda örnek teşkil ediyor. Örneğin, Avustralya’da kömür enerjisi kilovat başına 143 Avustralya doları, doğalgazın maliyeti kilovat başına 116 Avustralya dolarına gelirken, rüzgâr tribünlerinin maliyeti ise kilovat başına sadece 80 Avustralya doları.

AB’nin her yıl yaklaşık 10 gigavat artan kurulu rüzgâr enerjisi kapasitesinin yaşanan siyasi belirsizliklerden dolayı önümüzdeki yıllarda daha az artması bekleniyor. Bugün kurulu kapasitenin esas kısmı karada kurulu rüzgâr santrallerinden oluşsa da, ağ ve finansman altyapısı oluşturulabilirse, okyanuslarda kurulacak santrallerle mevcut kurulu kapasitenin kat kat artırılabileceğine kesin gözle bakılıyor. Ancak karadakilere kıyaslandığı zaman denizde kurulan rüzgâr değirmenleri yaklaşık üç kat daha yüksek maliyetlerle kuruluyor.

Rüzâr enerjisi alanında güzel bir haber de Japonya’dan geldi. Geçtiğimiz yıl nükleer bir felaketle karşı karşıya kalan Fukuşima’ya nükleerin yerini alması için rüzgâr çiftlikleri kurulması planlanıyor. Japon Enerji Bakanlığı, Fukuşima kıyısında 16 kilometrelik bir alana kurulacak 143 rüzgâr türbininden 1 gigavatlık enerji üretileceğini açıkladı. İnşaatına 2020 yılında başlanacak olan bu santral dünyanın en büyük rüzgâr santrali olacak. İşin güzel yanı, Japon hükümeti, halkının ihtiyaç duyduğu enerjiyi sağlamak için sadece rüzgâr enerjisine bağlı kalmıyor ve bir yandan da ülkenin en büyük solar çiftliğinin kurulması için hazırlıklar yapıyor.


Çise Ünlüer (17 Şubat 2013)
ciseunluer@gmail.com

 
YEŞİLE DÖNÜŞ | ÇİSE ÜNLÜER | GREEN IT